Паметам же дїдо вше мал нашу руску кнїжку Календар, хтора на концу мала место за призначки и там кажди дзень шицко уписовал: цо ше збуло, цо робел, кельо потрошел, цо купел и хто у нїх бул и яка була хвиля. Так мал зазначене шицко, цо пошал, кеди пошал, зоз чим пирскал, зоз чим гноєл, кеди и цо очкал.
Мария Канюх Маня народзена у Бачинцох, алє ше єй родичи нє длуго затримали у тим сримским месце. Перше ше преселєли до Миклошевцох, а вец и до Вуковару. Но, одрастанє найбаржей памета по дїдови Дюрови (1898–1979) и баби Веруни (1902–1981) Сабадошових зоз Миклошевцох.
– Барз сом любела дїда и бабу, а озда сом прето и була вше у нїх бо сом так чувствовала же су барз мойо – гвари Мария. И свойо здогадоване предлужує зоз словами же дїдо Дюра почал студирац на Польопривредним факултету, алє го нє закончел, врацел ше дому. Бул найстарши син, мал ище двох братох Митра и Миколу. Митро Сабадош бул дипломовани инжинєр польопривреди, доктор наукох и декан на Польопривредним факултету у Заґребе по пензию, а наймладши Микола виучел за паноца, а вец ше зруцел, оженєл и остал на салашу. Додала и же стари дїдо Дюра, прадїдо нашей собешеднїци, вельо давал на образованє власних синох и жадал же би були вредни парасти и добри ґаздове.
И фаховци приходзели по совит
Мария свойого дїда Дюру Сабадоша памета як вредного чловека хтори од рана до вечара вше дацо робел и памета го як велького фаховца за овоц и за жито, кукурицу, бетелїну, и шицко цо дакеди шали парасти, а гвари же ше здогадує и як до ньго приходзели инжинєре польопривреди зоз вуковарского ПИК-у и зоз нїм ше часто совитовали.
– Бешедовали о тим же кеди цо и як дїдо шеє, кельо шеє, хтори препарати хаснує за защиту, яки гной хаснує и таки фахово бешеди. Тото паметам прето же баба теди знала повесц: „Дзеци, нєшка будземе мац вельких госцох, мушице буц добри”. А фаховци ґу дїдови приходзели наяр и пред жатву, а ище кед требало. Дїдо бул перши управнїк Польопривредного добра Овчара после Другей шветовей войни и под його управу направени вельки силоси, водотурня, хлїви… Алє понеже нє мал закончени факултет, бул польопривредни технїчар. Ту робел 14 роки и 8 мешаци, алє за пензию требало полни 15 роки хтори вон нє мал и нїґда пензию нє достал– здогадує ше Мария.
„Руске слово” ше почитовало
Од Канюховей дознаваме же єй дїдо Дюра Сабадош, младши бул член Одбору за снованє Руских новинох.
– И кед требало купиц машини за друкованє новинох на руским язику, теди мой дїдо Дюра дал 5 ютра (гольти) жеми за купованє тих машинох до друкарнї. Барз любел читац шицко цо написане и видруковане по руски, а писал и писнї, хтори му обявйовани у „Зарї”. Дїдо Дюра бул заряш и зберал шицко цо вони видавали. Бул порядни дописователь у фахових часописох зоз польопривреди. Мал оглядни поля жита и укрижовал рижни файти жита. И нєшка ше шеє сорти жита С2, С3 и С4, а о тим як укрижовал жито и яки нови сорти вишли и яки им прикмети, предносци и слабосци обявйовал и у „Зарї”. Шицко то стало у дїда на пойдзе док бул живи. Кед ше почало висельовац зоз тей хижи мац вжала лєм дацо з того и вжала дїдову Повелю заслуги за народ, хтору достал 1962. року од Тита – гвари Мария Канюх. Часописи цо єй мац зачувала Мария подаровала до Заводу за културу войводянских Руснацох.
Живот у Миклошевцох
По Марийовей бешеди, єй дїдо и баба Сабадошово пред Другу шветову войну мали салаш медзи Сотином и Апатовцами и там жили, медзитим у Другей шветовей войни тот салаш згорел и цалком бул знїщени. Пошли жиц до хижи Дюрового бачика Янка до Миклошевцох. И гоч бул у Одборе за додзельованє празних хижох у Вуковаре, остал бивац у бачиковей хижи на валалє, дзе бул и перши предсидатель у валалє.
Ґаздовали мудро и у поради
Канюхова ше здогадує же баба стреду и соботу ходзела на пияц предавац овоц. Така знаходлїва, яка була, мала людзох хтори вше од нєй куповали, та так предавала и масло, сир и млєко.
– Ґаздовали так же бабов заробок бул на трошок на кажди дзень, а заробок од поля ше укладало до новей жеми и так ше змогли. Мали три дзивки и каждей кед ше одавала дали 17 ютра жеми. Паметам же дїдо вше мал нашу руску кнїжку Календар, хтора на концу мала место за призначки и там кажди дзень шицко уписовал: цо ше збуло, цо робел, кельо потрошел, цо купел, хто у нїх бул и яка була хвиля. Так мал зазначене шицко цо пошал, кеди пошал, зоз чим пирскал, зоз чим гноєл, кеди и цо очкал. Дїдо нїч нє одруцал, и шицко було поскладане по числох и мало свойо место – памета Канюхова.
Без сучки анї до овоцнїку
Кед ишол на польо дїдо упрагнул кобулу, хтора сама знала драгу, док коло коча забеговала сучка, а дїдо на кочу нє тримал дєплови, алє новинку, лєбо кнїжку.
– Вельо читал. Знал и вецей язики, та бул предплацени и на фахову литературу и зоз Австриї, Мадярскей, Русиї. На польо ишол так же мал билу кобулу липицанера Бебу, а вона була барз мудра, и дїдо зоз ню вше приповедал, а анї дєплови нє тримал. А з дїдом кажди дзень була и сучка Малка. Вона од поштара преберала пошту за дїда и у устох му приношела такой там дзе вон бул, та гоч бул у овоцнїку, вона го и там нашла и принєсла му уж цо сцигло. Кед ишол до овоцнїку з дїдом додня рано ишли сучка Малка и кандур Янко. Кед наоберал овоци, дїдо наполнєл ґайбу, дрилял на фурику и шором по улїци дзелєл и дзецом, и валалчаном. Мал грушку деканку, хтора була велька и висша як тедишнї древени бандери и тоту грушку лєм баба оберала, бо була лєгка и шмела ше на таке древо виґрабац. И здогадуєм ше же тоти грушки були таки вельки же два, лєбо три ишли до кили. Баба Веруна кажду грушку закруцела до новинох и так на пияц ношела предац – бешедує о своїм дзецинстве Мария Канюх.
Теди ше овоц найчастейше пирскало з белавим каменком и цинебом, а Мария ше ошмихла кед гварела же дїдо кед пирскал ношел окуляри и калап, алє баюси му вше були жовти од цинебу.
На Новосадским сайме 50. и 60. рокох прешлого вику Дюра Сабадош младши викладал жито, кукурицу, овоц и буяци и доставал найлєпши оцени квалитета. У преднєй хижи на єдним цалим муре вишели дипломи и плакети за квалитет жита, овоци, статку и меду. Єст фотоґрафия на хторей дїдо Дюра зоз сименталним буяком 1918. року, кед достал награду за найвекшого буяка на Новосадским сайме, а тоту награду ше на Сайме и нєшка додзелює. Интересантне же по Марийовей приповедки буяк пешо коло коча сцигол зоз салашу до Нового Саду, позберал награду, а вец знова дринґаюци сцигол назад дому.
Нашу розгварку и приємне путованє до прешлосци, и по памяткох попретлєтане з пахом праве наобераних яблучкох на столє Мария Канюхова закончела зоз словами:
– И кед сом була дзивчатко, а боме и познєйше, думала сом же нїхто нє ма такого дїда як я.
Унука чува памятку
Мария Канюх Маня ше народзела 1952. року у Бачинцох. Оцец єй бул Данил Канюх зоз Бачинцох, а мац Мелания дзивоцке Сабадош зоз Миклошевцох. Кед 1959. року Марийов оцец достал роботу у Ветеринарскей станїци у Вуковаре, фамелия ше преселєла до Вуковару. Там закончела основну и стредню школу, Економски факултет у Осєку, а 1978. року ше одала и преселєла до Нового Саду. Коло того є виучени иконописатель. Омальовала два иконостаси – єден у Церкви святого Йосафата у Раєвим Селу и други у вуковарскей Церкви Христа Царя, а єй роботи и у Церкви Преображеня Господнього у Шидзе. Канюхова намальовала и портрети новосадских парохох, хтори стоя у парохийним доме у Церкви святих апостолох Петра и Павла у Новим Садзе.