Помедзи „два огнї”

автор а. медєши 26. януар 2021

За нєполни 100 роки, кельо у Руским Керестуре иснує Фодбалски клуб „Русинˮ, през тот Клуб „предефиловали” на тисячи фодбалерох, даєдни лєпши, даєдни слабши, алє шицки були прави аматере и любителє, як ше гвари, „найважнєйшей побочней ствари на  швеце”. З другого боку,  „людзох у чарним”, як ше иншак наволую фодбалски судийове, зоз Руского Керестура анї нє було  так вельо.

Єден од остатнїх судийох старшей ґенерациї бул Елемир Рамач, Дюра Дудаш и Злато Орос, а терашнї ґенерациї, до хторих спадаю и нашо двоме собешеднїкове, маю Ивана Чапку и Деяна Надя. Обидвоме су у тим спорту од свойого седмого року, а 12 роки познєйше, бависко на терену заменєли зоз „дзелєньом правди”.

ПРИРИХТОВАНЯ И ТЕСТ

Свойо искуство фодбалских судийох, започали у Фаховней орґанизациї судийох, односно, школи за судийох у Кули, хтора тирвала 6 мешаци, а у хторей покладали лєм теорийну часц, потим у Зомборе робели кондицийни тест, а вец ушлїдзело тото главне – судзенє.

– После покладаня теорийней часци у Кули и у Зомборе, мали зме тест кондициї,  на хторим требало бежац у даскельо етапох, односно 75 метери за 15 секунди и так 4 километри. На тот тест зме ше нє пририхтовали прето же зме уж пред тим бавели фодбал, алє кед хтошка нє тренира нїч, треба же би ше пририхтал. Но, з оглядом на тото же фодбалских судийох єст вше менєй, на тих преверйованьох знаю дакус и „препатриц през пальци” – толкую хлапци.

Кед ше тести попоклада, шлїдзи практична часц, односно судзенє. Початнїки перше судза у остатнїх лиґох, на хторих участвую клуби зоз менших местох, а як ше здогадую нашо собешеднїки, праве им тоти судзеня були найвекша трапеза.  

– На початку сом ше досц натрапел, бо ше людзе зоз менших валалох часто нє знаю справовац, нє знаю анї правила бависка, лярмаю, доруцую койцо, а на тих початних змаганьох кажде од нас бул и злєкнути и збунєти, алє як напредуєш, здобуваш искуства, та вец вше лєгчейше. У сущносци, цо висша лиґа, то лєгчейше судзиц. Кед ши случайно запискал пенал, а нє бул, ту настава гаос. Медзитим, у таких случайох приходзи старши делеґат, хтори змирює ситуацию, алє гоч и погришим, остава по моїм – приповеда Иван.

– Церпиме вельки прицисок, як од публики так и од бавячох, хторих єст 22-оме, а вше дахто нєзадовольни. Но, ми подучени же бизме  на цо културнєйши способ вишли на край зоз ситуацию – надовязує ше Деян и предлужує о тим цо шицко судия може дожиц кед публика висекирана, а дакус и шмелша пре даскельо промили у креви.

НЄПРИЄМНИ ДОЖИЦА

– Дожил сом раз єдну нєприємносц кед ме хтошка зоз публики полял зоз пивом, понеже шедзели нєдалєко за мну. Теди сом бул лєм помоцни судия. Случело ше же главни судия пискал пенал за госцох, а домашнї навияче ме „почасцели” зоз тим полїваньом. Дзвигнул сом заставку и волал главного судию, гварел сом же нє предлужим док нє придзе полиция, та вец на концу, тоту часц публики цо була за мну, премесцели на други бок – гварел Деян.

Но, же би нє випадло  же фодбалски змаганя нащивюю лєм тоти хтори  сцу  „витресац” на судийох свойо фрустрациї, обидвоме собешеднїки ше зложели же ше на змаганьох стретаю и зоз барз културнима и шоровима людзми, и бавячами, и зоз публику, а як найприємнєйши валали за судзенє обидвоме видвоєли места дзе жию „нашо” – Пиньвиц и Бачки Петровец, а „найнапорнєйши судзеня” як гваря, у Ґайдобри и Буковцу при Зомборе.

– Цо ше публики дотика, у моєй лиґи найволїм судзиц у Пиньвиц и Бачким Петровцу, алє и у Кляїчеве дзе сом зоз домашню публику нїґда нє мал проблеми. З другого боку, нє любим судзиц у Ґайдобри, барз лярмаю и напарти ми тоти судзеня. Тиж и Буковец при Зомборе ми нє фаворит – гвари Надь.

– Конфликти нєраз наставаю прето же ше правила судзеня з рока на рок меняю же би ше усовершело бависко. Кед пойдземе на семинар, маме едукативну часц на хторей нам пущаю змаганя зоз поведзме, Лиґи шампионох, та нам на прикладох гуторя стари и нови правила за одредзену ситуацию. Вельки проблем у тим же клуби нє досц информовани, та бавячом чежко пояшнїц пременку тих правилох, понеже су часто прешвечени же вони знаю лєпше – толкує Деян.

ЗАРОБОК

Явна тайна же нєшка велї змаганя намесцени, а судийове подплацени, алє як гваря нашо собешеднїки, того вше було и будзе. Тиж, и напредованє судийох часто дискутабилне.

– Цо ше дотика намесцаня змаганьох и подплацованє судийох, того вше було и будзе. Цо векша лиґа, векши пенєж у питаню, та там и векши прицисок и то уж барз укоренєне. Цо ше напредованя судийох дотика, нашо судзенє провадзи делеґат хтори нас потим оценює. През тоти оцени видно хто як напредує, и так би требало же би судия могол исц далєй до висших лиґох. Медзитим, у пракси то дакус иншак – напредує тот хто ма вязи. Єст добрих судийох цо судза у нїзших лиґох алє нє можу напредовац, бо нє маю нїкого хто би их дакус поґурал – щиро толкує Иван, алє визначує же знаня вшелїяк муши мац кажде.

И попри тим, судийох нєт вельо, глєдани су, та гоч то нє може буц примарна робота, понеже уж од 16 рокох мож почац судзиц, пенєж ше зда. Деян тераз судзи 5, а Иван 4. лиґу, а за 6 роки мали прейґ 200 змаганя. З початку судзели по єдно змаганє до тижня, а тераз и по два. Кед у єдней сезони єст коло 30 змаганя, а по змаганю мож достац просеково коло 3 000 динари, обидвоме ше зложели же красни пенєж мож заробиц.

– Младим, хтори почню до школи за судийох на 16 роки, тот пенєж добре придзе. Тиж, тоти цо нє планую бавиц фодбал, а любя тот спорт, та аж и тоти цо нїґда нє тренирали фодбал, можу ше уписац до школи за судийох, понеже обука нє така риґорозна, и углавним кажде хто ше уписал – прешол. Треба додац же медзи судиями єст уж вше вецей и дзивчата, та и вони кед заинтересовани, най ше приявя. Перши рок-два кус чежши, и було ситуациї и кед сом сцел одустац, алє тераз уж наисце зоз уживаньом ходзим на змаганя и лєдво чекам марец же бим почал судзиц. На тих змаганьох упознаш вельо нових людзох, нови места, а кед ище и любиш тот спорт, уживанє подполне – заключує Иван Чапко.

 МОЖ ШЕ ПРИЯВИЦ ДО БЕЗПЛАТНЕЙ ШКОЛИ

Фахова орґанизация судийох Општинского фодбалского союзу Кула, орґанизує упис 16. ґенерациї фодбалерох судийох, а хтора почина 25. януара 2021. року. Приявиц ше мож по початок школи, а преподаваня буду отримани у просторийох Основней школи „Иса Баїч”. До школи ше можу уписац шицки заинтересовани особи, возросту од 16 по 20 роки.

За прияву и подробнєйши информациї шицки заинтересовани ше можу явиц на телефон 060/383-88-30 або прейґ дружтвених мрежох Инстаґрам и Фейсбук. Школа за фодбалских судийох безплатна.

(Опатрене 238 раз, нєшка 2)