У самим центру Руского Керестура, споза витрини полней зоз цифрованима куґлами сладоляду рижних смакох и аромох, скрива ше приповедка длуга вецей як 150 роки. Фамелия Реджеплар прави и предава сладоляд уж вецей як пол вика, алє коренї тей сладкей традициї иду вельо глїбше – аж по штредок 19. вику и побрежє Босфору, дзе предки тей фамелиї перши раз учели тайни того ремесла.
Kраї одкадз походза Реджепларово пасивни, а людзе ше углавним занїмали зоз статкарством. Но, понеже ше нє могли шицки занїмац лєм зоз тим, людзе ше одлучовали на „печалбу”, односно глєданє роботи звонка места дзе жили, як вони то волаю, толкує нам наш собешеднїк Халид. У општини Драґаш, одкадз походза и Реджепларово, єст 18 валали и кажди валал познати по иншим. Даєден по добрим роштилю, даєден по добрих варених єдлох… А його валал бул найпознатши праве по правеню сладолядох и колачох.
– Ми зоз места Драґаш, и любиме повесц же то найюжнєйша часц нашей старей, добрей Югославиї, понеже зме дакус югоносталґичаре… – започина приповедку и предлужує – мойо давни предки ишли до Солуну и до Стамболу, як теди волали нєшкайши Истанбул, и там учели ремесло. Родичи и блїзки род мойого покойного дїда по мацеровим боку, Сехадина, там научели тото ремесло, та знанє пренєсли и на ньго, а потим вон обучовал нас, своїх нашлїднїкох – приповеда нам Халид, наймладши од трох братох.
У Беоґрадзе дїдо Сехадин робел два роки дзе и „випекол” ремесло. Була то перша цукрарня у Сербиї, цукрарня „Пеливан” хтора походзи ище зоз 1850. року. Вона и дзень нєшка постої, а єй власнїк бул чловек тиж зоз валалу нашого собешеднїка.
– Мой дїдо Сехадин, накадзи дакус заробел пенєжи у Беоґрадзе, одлучел ше преселїц до Зомбору. То було даґдзе 1930-их рокох. Вон там отворел свою цукрарню, под истим меном „Пеливанˮ, хтора и дзень нєшка роби. Способ як мой дїдо у Зомборе правел сладоляд ше нє розликує вельо од того як го ми нєшка правиме, голєм кед у питаню рецептура. Вони мали и колачи хтори були ориєнтални як поведзме баклава, тулумба, кремпита, шампита, нє було торти, лєм дацо цо ше виключно на востоку прави. Шицки ми, його потомки, од ньго учели тото ремесло. Звичайно то було под час розпусту, алє дакеди и после школи зме ходзели ґу ньому припатрац ше як прави сладоляд и колачи – приповеда Халид.
Преселєнє зоз Зомбору до Кули
Зоз здобутим знаньом и искуством, и оцец нашого собешеднїка отворел цукрарню, алє у Кули, та од 1974. року фамелия Реджеплар жиє у тим месце.
У Кули, наш собешеднїк вєдно зоз свою фамелию, супругу и сином, длуго мал власну предавальню овоци и желєняви, мали и свой маркет, а потим и пекару, алє заш лєм найдлужей правя сладоляд.
– При нас то так ишло же накадзи єден бизнис дакус почнє опадовац, такой зме патрели отвориц себе и даяки други дзвери. Перше зме отворели предавальню овоци и желєняви, накадзи почали войни, нєшор у держави, нє сциговала набавка зоз Македониї, такой зме отворели обичну предавальню. Накадзи ше почали отверац вельки тарґовински ланци, ми нашу заварли и преруцели ше до пекарства. Важне нам було запошльовац майстрох хтори добре робя свою роботу, и углавним то були людзе з мойого краю, бо ту нє було нательо розвите майсторство пекарства. Гоч, я думам же нам у креви правенє сладоляду, бо нас вше якош цагало мац наш сладоляд. Так зме одлучели врациц ше старим кореньом.
Медзитим, кед ше, як гвари Халид, „кошнїца наполнєла”, кед його браца сновали свойо фамелиї, а дзеци поодрастали, одлучели пойсц кажде на свой бок.
– Приход до Керестура бул цалком нєплановани. Случело ше раз же кед сом пришол на кафу ту до вашого кафичу у центру, здогадуєм ше, шедзел сом у башти зоз братом и пайташами, и шацовали зме тот локал дзе нєшка наша сладолядарня. Теди бул празни, а пред тим була предавальня овоци и желєняви. Нє барз ми одвитовал розпорядок за мою роботу, та сом бул дакус скептични, алє сом го швидко преправел, пошорел по моїм смаку и звонка и знука, дакус зме го преширели… и од теди зме на тим месце.
Тераз мойо обидвоме браца предаваю сладоляд, єден у Кули, други у Червинки, а я ше опредзелєл за Керестур. Я мам єдно дзецко, а вони маю по двойо, та їм потребнєйши векши места. И можем повесц же зме задовольни ту у Керестуре. Робиме фамелийну роботу, моя супруга, син и я робиме през лєто, коло седем мешаци, а син ше през жиму запошлї – приповеда власнїк керестурскей сладолядарнї.
Апарати ше меняю – рецепт остава исти
А кед слово о способе предаваня сладоляду, гвари Халид, з роками ше найвецей меняли апарати, алє основа рецепту оставала иста.
– Мой дїдо приповедал як ше дакеди правело сладоляд, тих 30-их рокох кед отворел цукрарню у Зомборе. Куповало ше ляд на желєзнїцкей станїци, хтори стал у слами же би ше нє одпущел швидко. Куповали го на штанґли. Теди нє було таки апарати яки ми нєшка хаснуєме. Ляд ламали, а вец у котлох, коло ляду, кладли сладоляд. То були прави трапези. Накадзи би сцигол ляд, такой би ше шицко розпредало, понеже то нє були вельки капацитети, а и були єдини хтори предавали сладоляд. З часом ше меняли, усовершовали машини, условия були лєпши, та ше и ми прилагодзовали новим рецептом, гоч основа вше оставала иста. Тераз поведзме уруцуєме сникерс, киндер буено, алє основа иста, цукер, млєко, вайцо и … – на тим ше застановел наш собешеднїк, у франти припознаваюци же прави рецепт то строго чувана тайна.
Заробок добри кед робота фамелийна
Патраци з економского боку, гвари Халид, понеже то фамелийна робота, вец мож повесц же заробку єст. Иншак би нє могло.
– Я задовольни як нам ту идзе робота, гоч воно вше мож лєпше. Мой покойни оцец гуторел же нїґда нє треба буц задовольни, алє вше треба буц подзековни. Но та я подзековни. Гоч, кед би требало запошлїц роботнїка, зоз тима шицкима порциями и видатками, вец би ше нє виплацело. Но, нє шицко лєм у добрим заробку. Упознали зме ту надосц людзох, а найвецей ми ше пачи же ту людзе чесни, вредни, нательо вредни же нє маю часу водзиц даяки „празни” бешеди – гвари за конєц Халид, а зоз свойого длугорочного искуства приватного поднїмателя визначує же любов ґу роботи и познаванє тей роботи, заґарантовани рецепт за успих.