У шлєбодним кральовским варошу убудована и руска история

автор о. планчак сакач 10. фебруар 2020

Каждого першого фебруара Новосадянє ше здогадую на єден далєки датум у своєй историї, на 1748. рок кед од австрийскей царици Мариї Терезиї купели свою шлєбоду за 95 000 стриберни форинти и так здобули статус шлєбодного кральовского варошу. Теди достали герб и урядову латинску назву Неопланта, як и велї привилеґиї.

Од самого початку варош бул вецейнационални. У нїм жили Серби, Мадяре, Горвати, Словаци, Руснаци, Греки, Цинцаре, Євреє, Румунє, Роми и ище велї. Тоту свою мултикултуралносц и мултиконфесийносц варош зачувал по нєшкайши днї. Иснує интересантна анеґдота котру ше преприповедує же єден путнїк ище у 18. вику написал: „Тот шлєбодни варош приклад цо шицко мож зробиц  зоз толеранцию и тарґовину”.

Город през свою нє таку длугу историю дожил и бомбардованє и бул знїщени у Револуциї 1848/49. року, алє його гражданє го ознова обновели. После Першей шветовей войни и розпадованю Аустро-Угорскей Монархиї Нови Сад, як и цала Войводина, вошли до новоствореней Кральовини Сербох, Горватох и Словенцох.

Од самого початку гражданє Нового Саду дзбали о своїм духовним живоце. Такой будовани церкви и школи, та за такима трендами нє заоставали анї ми Руснаци. У Новим Садзе збудован наша церква св. апостолох Петра и Павла 1828. року, а попри церкви ту була и наша школа. Новосадянє уж у 19. вику мали два ґимназиї, сербску и мадярску, а бул богати и културни живот у варошу. Єдна з найважнєйших културних подїйох була кед ше зоз Будапешту пресело Матицу сербску 1861. року, бо то була найстарша сербска културна институция нового вику основана 1826. року, та прето варош ноши епитет Сербска Атина.

И Руснаци убудовали свою историю до того варошу. Ту, попри церкви, вибудовали свойо институциї, та од 1968. року у Новим Садзе НВУ „Руске слово”, а ту и руски редакциї Радия и Телевизиї Войводини. Руснаци маю Оддзелєнє русинистики на Филозофским факултету, а ту основане и РНПД пред сто роками, на чиїх основох познєйше робел КУД „Максим Горки”, а нєшка то Руски културни центер. У тим варошу иснує и наша новша институция, а то Завод за културу войводянских Руснацох.

Нєшка треба указац же и ми, Руснаци, у културним и духовним смислу, вельо того допринєсли у тим варошу през три вики його иснованя. Можебуц би ше требало заложиц за памятнїк, або бисту и нашим предняком на тирваце здогадованє.

(Опатрене 83 раз, нєшка 1)