Одроснути особи маю таки обичай же вельо ствари подрозумюю, та кед їх дзеци дацо нє поробя так як то вони знаю поробиц, почню ше чудовац, коментаровац, або аж и лярмац. Таки чудованя можу буц у вязи даякей роботи (Як нє знаш затрепац цесто?, Як нє знаш хтори то „ключ дванацка”, алє мушиш пречитац на нїм? и подобне). Кед бешеда о психичним стану адолесцентох, одроснути ше справую як кед би забули же одредзени збуваня можу порушац нєприємни чувства при адолесцентох (Tа цо же ци ше подарла гулагопа на варошу док то твоя симпатия видзела?, Tа цо же твой пайташ ма дзивку до хторей ти залюбени?).

У таких хвилькох ше одроснути особи ище и поносую на адолесцентох. Приповедаю о нїх як о нєдостойних, желєних, смаркатих, осудзую их…. А кед адолесцентох треба потримац, помогнуц им, або их вислухац, теди одроснути особи маю вельо роботи. Вистати су. Гваря: Твойо бриґи мали! Кед би ти чул яку я терху ношим, а нє поносуєм ше.

Нє можеме шицко ришиц, алє даяки ствари вам можеме описац. У шорикох хтори шлїдза дати совити о даяких стварох, хтори одроснути особи подрозумюю же их адолесценти знаю, гоч их вони, можебуц, нє знаю, або призабули на нїх.

Уплатнїца

Кед сцеш дацо виплациц (рахунки, такси, кари, школарини, членски карти) зоз уплатнїцу (серб. налог за уплату), пополнює ше ю ручно (на паперу, хтори ше придава у пошти, або у банки), або електронски (интернет банкарство). На уплатнїци треба написац:

• мено, презвиско и адресу пребуваня особи хтора плаци;
• намиру уплацованя треба ясно дефиновац;
• число рахунку особи/установи/подприємства хторей ше динари уплацує;
• шифра плаценя завиши од файти трансакциї (найчастейше то 189);
• валута хтору ми у Републики Сербиї хаснуєме то РСД (Republic Serbian Dinar);
• вредносц динарох ше пише зоз числами;
• рахунок на хтори треба же би ше динари уплацело;
• модел плаценя найчастейше число 97;
• поволанка на число (позив на број) помага же би уплацени динари були правилно зазначени (наприклад: кед сом жила у доме школярох штреднїх школох, мой позив на број бул мойо ЄМЧГ (єдинствене матичне число граждана)).

ПРИКЛАД УПЛАТНЇЦИ

(Уплатнїцу ше пополнює зоз белавим пенкалом. Червена фарба похаснована пре визуални ефект).

Кед уплатнїцу правилно пополнїш, можеш буц на мире же твойо динари „одпутую” там дзе ши сцел/-а.

Писмо

Чи ши дакеди у живоце написал/а текст на папер, папер положел/а до коверти и послал/а писмо дакому? Кед нє, тераз можебуц права хвилька най го напишеш и пошлєш. Писмо дакеди було главне средство комуникациї. Нєшка велї анї нє знаю як правилно написац писмо.

Писмо ше пише кед бешеднїк нєприсутни. Воно статичне, зжате. Раз вигварени виреченя мож ознова чуц лєм кед бешеда знята як аудио, або видео-запис. Писмо постої лєм як тирваца форма. Мож го вельо раз пречитац. Праве прето треба роздумано виписовац шорики у хторих нашо думки, одлуки, роздумованя… Од бешеди є пошоренше, прето же вше можеш стануц зоз писаньом, роздумац цо сцеш написац и крашнє виражиц свойо думки.

Писанє писма то креативни процес котри облапя шицки форми правилох писаня, починаюци од правилно и добре вибраного слова у ґраматично оформеним виреченю, до стилистично добре оформених виреченьох котри оформени до єдного текста. ¹

Писмо може буц приватне, або урядове. Конєчни випатрунок писма завиши од общей култури автора писма, од його роздумованя, мриї, смаку, и здобутого знаня.

Треба най вибереш язик (и писмо) на хторим напишеш писмо, и як будзеш ословйовац особу хторей пишеш писмо (власне мено, назвиско, власне мено и презвиско, презвиско и титула…). Одлуч ше як ше будзеш одношиц ґу особи хторей пишеш писмо, а у тим ци помогнє прикметнїк: милей, наймилшей, милей нашей, дорогей, почитованей… Горе, до правого куцика на паперу напиш датум кеди тото писмо пишеш. У главней часци напиш текст. Кед то приватне писмо, можеш особи хторей пишеш преприповедац як ци було на одпочивку. Описац свойо чувства. Написац як ю потримуєш у єй живоце. На концу похаснуй прикметнїк з котрим виражиш свойо емоциї ґу особи котрей пишеш писмо (сердечно, з любову, подзековна, з почитованьом…). Вибер на яки способ ше подпишеш. Твой подпис укаже на (нє)блїзкосц з особу котрей пишеш писмо (назвиско, зродство (мама, тато, дїдо…), инициял(и), подполне власне мено и презвиско, власне мено, презвиско зоз титулами).

На преднїм боку коверти ше пише адресу особи хтора достава писмо, а заднїм боку адресу особи хтора писмо посила. Кед поштар пре даяку причину нє годзен однєсц писмо на назначену адресу, може ци го врациц назад. На обидвох бокох на писму треба най пише:

• мено и презвиско;
• улїчка, число, число квартелю (кед же адреса будинок);
• число пошти, место;
• держава.

Приклад паперу на хторим написани текст:

27.02.1995.

Куме Владо,

Нєшка найрадоснєйши дзень у моїм живоце! Пишем ци тото писмо най це обвисцим же сом постал оцец єдному хлапцови, а же ти достал кумче. И беба и кума добре. Док висликуєме бебу, пошлєме ци слику.

Ми уж почали славиц. Барз ми хибиш най вєдно почеркаме. Алє знай, док вислужиш воєни рок и врациш ше дому, родзенє мойого сина преславиме ище раз!

Волал сом и твою Ганчу най придзе славиц з нами. Обецала ми же придзе, алє же ше нє затрима длуго, прето же твоя дзивочка тих дньох вирґа у бруху, та кума Ганча зунована.

У писму ци посилам и пенєжи. Куп даяке пице, та почеркай и ти зоз своїма пайташами з касарнї. Наздраве, куме!

Сердечно,

                                                                                                                        Твой кум Микола

Приклад коверти до хторей положиш папер з написаним текстом:

¹ Цитована дефиниция, хтору наставнїца руского язика Каролина Джуджарова подзелєла з нами у школи на годзини руского язика 5.4.2011. року.

Бакшиш

Хто одведзе дакого до ресторану, або пойдзеце на пице до кафичу , треба най зна же вше крашнє почасциц келнера зоз бакшишом (моя особна заувага: кед заслужел). Прави келнер будзе подзековни кед го дахто почасци за його услугу, алє треба мац на розуме же од вкупней цени рахунку:

• 5% бакшишу то просекове количество пенєжу хтори ше охабя келнерови.
• Кед сцеш наглашиц же ши задовольни зоз келнерову услугу, зохаб му 10% од рахунку
• Бакшиш хтори преходзи 10% од цени рахунку то велькодушни бакшиш.

Приклад: Кед твой рахунок за вечеру хтору сце наручели 3.000,00 РСД, у шоре би було келнерови охабиц голєм 150,00 РСД бакшишу.

Сцела бим лєм наглашиц же бизме требали так роздумовац и кед на пияцу купуєме желєняву од даякей бабочки, хтора тоту желєняву продукує сама, у своєй загради, прето же знаме почасциц и келнерох и гудацох, а на пияцу любиме предложиц туньшу цену продуковательом.

Здравканє зоз здравйом

Можебуц себе анї єден народ на швеце так нє здравка зоз здравйом як Руснаци. Нашо баби себе так здравкали и здравкаю ище вше. А ми, млади? Потрудзме ше най нє останєме цихо кед нам баба пове:

–   Витай(це) у нас!

Треба най єй одвитуєме:

–   Здрави будзце!

Кед дакому дацо подаруєме, учуєме:

–   Здрави будзце!

А ми треба най одвитуєме:

–   Здрави хаснуйце!/ Здрави будзце и ви!

Натхава особа часто киха… Кед кихнє, повеме:

–   Боже дай здраве!

Теди нам вона одвитує:

–   Дай Боже и тебе!

На госцинох кед черкаме и кед єме, треба повесц:

–   Наздраве!

Кед одходзиме од госцох, треба им повесц:

–   Здрави останьце!

Вони треба най нам одвитую:–   Ходзце здрави!