У прешлим чишлє наших новинох зме дотхли тему прецо Макарска велїм фамелийом зоз Руского Керестура єдна з найоблюбенших лєтовалїщох. Єй природни хладки, чисте морйо и прекрасна ривиєра без сумнї атрактивни численим туристом, алє и велїм Керестурцом. Вона и символ здогадованя нє єден час кед роботнїцки одпочивалїща були пиха подприємствох, а лєтованє на морю було финансийно доступне каждому роботнїкови.
Док була социялистична Югославия, пойсц на одпочивок на морйо ше нє тримало як луксуз, алє як право каждого роботнїка. Велї подприємства, задруґи и комбинати мали свойо одпочивалїща у приморских городох, а Макарска була єдна з найглєданших.
Польопривредни комбинат „Перши май” зоз Руского Керестура, як и числени други югославянски подприємства, мал свойо одпочивалїще праве у Макарскей, дзе ґенерациї роботнїкох препровадзовали свойо лєтни одпочивки зоз фамелиями, а школяре там одходзели на екскурзиї. Гоч одпочивалїще уж длуго стої празне и запущене, дзепоєдни дзеци дакедишнїх роботнїкох и нєшка предлужую тоту традицию одходу до Макарскей, нє лєм пре морйо и плажи, алє и пре окремну емотивну вязу.
Условия скромни, алє достаточни
Шейдзешатих рокох прешлого вику Польопривредни комбинат „Перши май” перше мал одпочивалїще на Хвару, у Старим Ґраду, а потим го одлучел купиц даґдзе индзей, блїжей, на побрежю, понеже ше по острово мушело путовац на траєкту. Так и було, та нєодлуга одпочивалїще на Хвару предате, а купене є у Макарскей. Зоз пенєжох з хторима Комбинат теди розполагал купене започате, алє нєдокончене одпочивалїще. Докончели го роботнїки, майстрове Комбинату, хтори мал свою будовательну ґрупу за отримованє обєкту.
– У Макарскей була купена порта, прижемє було вибудоване, алє поверх нє бул закончени. У прижемю були даскельо хижи, купатило, санитарни ґузел и простория за кухню, а горе були лєм започати хижи за змесценє, хтори нашо роботнїки докончели. Вони положели закрице, ограду, справели металну конструкцию за терасу, а тераса була и долу дзе було вибетоноване векше место на котрим були поставени столи. За тима столами кажда фамелия єдла. Там бул барз приємни амбиєнт, бо шицко було у хладку, медзи високима древами, та мож повесц же тота тераса вецей вредзела як шицко друге. Просториї були мали же би цо вецей фамелиї могли буц змесцени, а у нїх було по два посцелї, та цала фамелия там спала. Там були скромни условия, алє за даскельо ноцованя то було цалком досц – приповеда як випатрала нукашньосц того обєкту Михайло Катона, хтори од 1982. по 1984. рок бул директор спомнутого Польопривредного комбинату.
Єдзенє ше ношело з дому
Нашо Керестурци ишли до Макарскей на двох комбийох, хтори тиж були у власносци Першого маю, а путовали у орґанизациї свойого синдикату. Одпочивалїще було скромне, алє цалком приємне за коло двацецерих людзох, а тельо, одприлики, бул и капацитет.
– Нашо майстрове з валалу, столаре, правели у тим одпочивалїщу столи, столїки, посцелї… Лєтовало ше од юния по септембер, покля була сезона, а ишло ше по ґрупох, дас на два тижнї. Нє було там барз розкошне. Нє єдли зме по ресторанох, алє у змесценю, и нам то було добре – приповеда зоз свойого искуства як то було лєтовац у Макарскей Фемка Живанова, хтора у Першим маю робела у рахунководстве и предлужує:
– Кажде себе варел, алє зме коло стола були шицки вєдно, та ше єдзенє, вшелїяк, дзелєло медзи собу. Нашо людзе нє барз любели там куповац, та зме єдзенє ношели з дому. Наприклад, месо зме ище дома упекли, положели го до даякого векшого дунца, заляли з масцу, а вец зме го тельо кус допекли там у одпочивалїщу же би ше людзе нє затримовали коло вареня. Бул там направени и роштель, на хторим зме рихтали рибу. Слухало ше нашо руски писнї, танцовало, преславйовло родзени днї…Хлопи ше картали, а жени правели сухи колачи, таки цо могли длужей стац. Кед нам єдзенє пооставало, роздзелєли зме го сушедом, и зоз шицкима сушедовима зме ше познали. Барз зме ше шицки крашнє дружели – приповеда Фемка, хтора вєдно зоз супругом Дьордьом, цо бул тиж дакеди заняти у Першим маю як комерциялиста, скоро 20 роки лєтовала у Макарскей.
Кед лєтованє було шицким доступне
Свойо искуство з лєтованя у Макарскей з нами подзелєла и Веселка Штранґарова, хтора першираз там пошла як школярка 8. класи на ексурзию, а потим и зоз свою фамелию.
– Першираз сом у Макарскей була 1974. року у 8. класи на екскурзиї, а вец сом исте лєто пошла зоз шестру. Зоз школу ше ишло у маю, кед ище нє сезона, а вец у сезони, углавним, ишли роботнїки Першого маю и їх фамелиї. Роботнїки одход на морйо одплацовали на рати, та то нє вишло так драго. Окрем єдзеня, на морйо ше ношело и желєняву и вайца, а паметам же даєдни жени ношели аж и живи кури. Вони були у комбию зоз нами, у якихшик шкатулох, кридла им були повязани, та мировали. Кури вец там у одпочивалїщу ше обрало, же би месо було швиже. Нам нє требал даяки окремни комфор, бо зме по цали днї и так були вонка або на плажи – здогадує ше Веселка.
Цо нєшка з одпочивалїщом?
Кед була приватизация Польопривредного комбинату „Перши май”, нови власнїки глєдали документи о власносци Комбинату над одпочивалїщом, медзитим, понеже обєкт бул сидикални и водзело ше го окреме, новим власнїком хтори приватизовали „Перши май”, одпочивалїще нє припадло. По розпадованю Югославиї, по спорозуменю, шицки сербски обєкти хтори були на горватскей териториї припадли тей новонастатей держави, а тиж и горватски обєкти на сербскей териториї припадли Републики Сербиї.
После 2010. року сушедово хтори жили коло того одпочивалїща у Макарскей, и хтори ше дружели и добре познали зоз руководзацима керестурского Комбинату, пробовали дойсц до информацийох хто нови власнїк того обєкта. По даяких нєурядових информацийох, и тот обєкт, як и велї подобни тому по Ядранским побрежю, припадли єдному макарскому контроверзному бизнисменови хтори покуповал вецей таки обєкти.
Одпочивалїще и далєй там, алє после 30 рокох є зруйноване и запущене. Остaли лєм памятки…
(Конєц)
