Сцигол и май, а зоз нїм ище єден медзинародни дзень. Дзень менструалней гиґиєни ше означує 28. мая. Символично пияти мешац вибрани пре пейц днї менструациї хтори представя, а 28. дзень пре циклус. (кратке толкованє – менструални циклус тирва од першого дня менструациї, по шлїдуюцу менструацию).
Но, можебуц ше ознова питаш чом пишем о якимшик медзинародним дню и якей вон ма вязи зоз нашима обичнима животами? Сцигли зме тераз и по тему моєй виглєдовацкей роботи, и мило ми же можем потолковац тоту тематику.
О менструациї часто учиме през даяки табуи, ганьби, цо ше шме, лєбо нє шме робиц – наприклад занїмац ше зоз спортом, змивац ше, лєбо мерковац нє прехладзиц ше и подобне. Алє у науковим и академским швеце, у дружтвених и хуманистичних наукох, ми менструацию розумиме як призму през хтору можеме патриц на рижни аспекти дружтва. На вредносци хтори преношиме новим ґенерацийом, на родни и полни розлики хтори през ню учиме, а, на концу, и даєдни политични аспекти нашого живота.
Менянє швета єдного дзивчеца
У хвильки кед дзивче достанє менарху (першу менструацию), єй швет ше почина цалком меняц. Даєдни дзивчата барз чекаю най тот дзень придзе, бо их символично означує як дзивки, поставаю якошик кус одроснутши, цошка ше коло нїх меня. Другим тот дзень зна буц чежка и нагла пременка од дзецинства, шлєбоди и опущеносци, до швета одроснутих хтори бешедую о бебох, сексу и о тим як ше од тераз муша чувац. То и наисце так, нє лєм прето же то физична пременка, алє вона зоз собу приноши и пременку нашого околїска и тото як воно на нас тераз патри.
У рижних културох на швеце постоя окремни ритуали хтори помагаю дзивчатом най прилапя тоту пременку позитивно, най ше пиша зоз тоту свою моцу даваня живота и най ше чувствую як часц чогошик векшого од нїх самих. У наших сучасних културох тих ритуалох одддавна нєт, лєбо ше их трима як празновирє хторе мушиме вируциц же бизме були цивилизованши. Могла бим ище вельо того повесц о проблему християнизациї дружтвох, алє ше нє будзем затримовац на тим. Врацме ше на тоту пременку на особним уровню, у фамелиї.
Велї страхи родичох ше знаю одражиц на дзивче хторе постава дзивка, а поготов у фамелийох у хторих ше нє бешедує о сексуалносци. Єдно з ришеньох би могло буц и у образовней системи – даскельо годзини, або и цали курс пошвецени медзилюдским одношеньом, а тиж и одвичательному одношеню ґу сексуалносци и шицким тим цикавим темом за тинейдж популацию.
Политични аспект менструациї – гей, и то иснує
Тераз ше врацим на тото цо ту главне, а то питанє политичного аспекту менструациї, односно хто, кеди и як о нєй вообще може бешедовац? Чом ганьба о нєй бешедовац у дружтве, поготов пред хлапцами и леґинями, чом тельо мушиме дискутовац о безплатних менструалних продуктох у явних институцийох? И чом людзе думаю же жени буду злохасновац шлєбодни менструални днї, кед буду припознати на державним уровню?
Тото цо идзе вєдно зоз тима питанями, як сце могли нагаднуц зоз моїх предходних текстох, то активизем и лобиранє. Єдна важна активистична струя зоз слабима початками започала вельку борбу за безплатни менструални продукти. У Новим Садзе на Филозофским факултету од 2021. року маме студентску инициятиву – Женска инициятива, хторей ше удало вибориц ше за безплатни уложки на факултету. Вони започали тоту акцию, а потим ше приключели и други 20 факултети факултети у Сербиї (и даскельо на Косове).
Активизем процив одбиваня
Гоч и маме таки добри приклади озбильней роботи и активизму младих студентох, тиж маме и приклади хтори зме видзели кед општина нє сцела прилапиц предклад Лїво-желєного фронту и оможлївиц безплатни улошки до школох на Новим Беоґрадзе. Єдна з причинох можебуц тота же идея приходзи од опозициї, алє думам же ту єст ище єдна проблематика, а то, як и вше, табу, ганьба и стиґма. Одборнїк у Новим Беоґрадзе нє сцел анї пречитац слово менструални, бо ше ганьбел пре цалком нормални физични феномен пре хтори цали чловечески род вообще иснує. Без менструациї нєт анї живота. И, нажаль, пре таких хлопох хторим проблем повесц слово менструация, жени нє маю приступ безплатним менструалним продуктом.
Тота дискусия, вшелїяк, вельо глїбша и можебуц вас интересує чом би ше таки уступок правело женом. Думам же то нє уступок, анї даяки специялни третман, лєм є нормалне физичне зявенє. Праве прето же є нормалне биолоґийне и физичне зявенє, можеме ше потрудзиц олєгчац дзивчатом, дзивком и женом, бо жиєме у швеце хтори ма и єднократни и длугократни продукти, хтори нє муша буц правени и хасновани лєм за профит.
Нашо баби и прабаби хасновали памучни хусточки хтори райбали на рукох, нашо мацери хасновали вату замотану до ґази, а ми нєшка маме уложки, тампони, погарики и вшелїяки комбинациї продуктох хтори нам олєгчую у єдней мири искуство менструациї.
Думам же за здравє дружтва и околїска у явних институцийох, попри тоалет паперу хтори ше подрозумює, бо шицки маме тоти физични потреби, требали би буц и уложки – и то нє питанє достоїнства, чловеческих правох, лєбо феминизму, то искуство хторе ма половка чловеческей популациї, а ми на ню завераме очи и ганьба нас наглас повесц слово менструация.
Менструални активизем ше у нас зявює аж после 2015. року. З оглядом на тото же тота борба нєпреривна и длуготирваца, мушиме буц витримовни, прето же пошвецена, систематична и озбильна робота ше вше кеди-теди виплаци. А мнє ше видзи же тота вредзи вецей як цо можеме задумац.За конєц, кед сцеце дознац дацо вецей о менструалним активизме у Сербиї, у диґиталней сфери, можеце пречитац мой текст по анґлийски на тим линку. А кед дахто жада о тим дискутовац, лєбо пренайсц ище даяку литературу, можеце ми писац на мейл marina.sakac19@gmail.com.