Од диґиталного активизму, по борбу за демократию Активизем подрозумює свидоме и орґанизоване дїлованє, зоз цильом уплїву на дружтвени пременки – од локалней заєднїци, по ґлобални питаня.
Уключує розлични форми анґажману: од волонтираня, акцийох и инициятивох на улїчкох у своїх штредкох, по диґитални активизем на дружтвених мрежох. Вон важни прето же младим дава глас, розвива критичне роздумованє и чувство одвичательносци, алє дава и простор за конкретни пременки у дружтве. Заш лєм, активизем ма и свойо виволаня: може привесц до такволаного згорйованя (burnout), анґажованя без углїбйованя, або „слекактивизму” (slackactivism) дзе ше потримовка зводзи на клик и дзелєнє без глїбшого роздумованя и дїйствованя. Нєшка окреме популарни диґитални активизем, климатски рухи и инициятиви за менталне здравє, хтори указую же млади вше баржей препознаваю свою улогу у формованю будучносци.
Ту може буц слово о еколоґийним активизму у хторим млади ширцом по швеце активно участувую и протестую у рижних рухох, хтори маю за циль зачувац околїско, як наприклад зопрец експлоатацию рудох у хторей приходзи до прейґмирного знїщованя квалитету живота, а ту нам, вшелїяк, позната Ґрета Тунберґ, млада активистка зоз Шведскей, алє и активисти хтори меркую же би ше нє викоповало литиюм на рики Ядар у заходней Сербиї.
Млади активни и кед слово о даваню потримовки другим народом хтори церпя пре войну и живот под аґресию (Русия и Україна), та и ґеноцидом (Израїл и Палестина).
У Сербиї барз присутни политични активизем
У Сербиї зме остатнї рок и пол вельо бешедовали о активизме младих, кед слово о политики – индиректно, прейґ протестох зоз хторима вимагали пременку у дружтве, борбу процив корупциї и системи у хторей людзе у Сербиї жию, а за хтори велї гражданє твердза же з векшей часци нє функционує. Уключованю младих до политики у нашим дружтве шведочиме и директно, так же перше вимагали виберанки, а кед у даєдних општинох виберанки отримани, млади наступели – нє лєм зоз свою лїстину, алє и зоз орґанизацию розличних аспектох коло самих виберанкох. Млади на локалу мали потримовку зоз цалей Сербиї кед слово о пририхтованю за виберанки, обучованю людзох за контролорох, припатрачох и мобилни тими, а у виберанковим дню могло и пошведочиц їх орґанизованю, зложносци и активносци. Медзи иншим, було и вельке число младих у мобилних тимох хтори пришли звонка локалу.
– Виберанки ми барз знача з оглядом на тото же нє плануєм пойсц зоз держави, бо думам же нє лєпше вшадзи, нє лєпше индзей. Нє муши буц лєпше индзей, може буц добре и ту. Чом би нам ту було подло? Лєм ше треба дакус потрудзиц и вибориц, алє є можлїве – потолковал Матей Шепински док ишол на свойо виберацке место гласац.
– Мнє тоти виберанки знача можлївосц же бизме достали дацо лєпше, же би ше систему злєпшало, же бизме конєчно мали свойо права, же би нам бул оможлївени лєпши живот, же бизме мали шлєбоду и же би ше тот режим пременєло – гварела єдна млада гражданка хтора, як и велї други после окончованя своєй гласацкей длужносци, остала на улїчкох и мерковала чи ше у валалє случую даяки нєправилносци.
– Най уж придзе край тому шицкому и най шицки одвитую за дїла хтори поробели – додала друга особа.
Млади мерковали цо ше случує на улїчкох
Цали дзень мобилни тими були активни – шейтали ше по улїчкох, були вшадзи дзе ше обачело нєправилносци, а їх задаток нє бул лєм винєсц мехи зоз гласацкима лїстками зоз виберацких местох, алє и мерковац най шицко будзе у порядку док ше шицки тоти гласи нє прида и заведзе до Општинскей виберанковей комисиї.
– Кажди виберанки єдини демократични способ же би ше у тей держави дацо пременєло и вони у гоч хторим месце и локалней заєднїци представяю „мали огень” за тото же би ше дацо конєчно пременєло. Значи ми же сом у мобилним тиму, бо можем зоз своїма одлуками и роботу уплївовац на тото же би виберанки прешли без даяких иреґуларносцох и же би ше указало яки реални стан на терену, кед на тото нє уплївую треци особи – гварел Стефан Николич зоз Сримскей Митровици, студент на правним факултету.
– На кажди виберанки на хтори сом мала право висц – вишла сом, бо то моя гражданска обовязка. Тоти виберанки ше розликую од других по тим же и я участвовала у формованю лїстини, уважовало ше и мойо думанє, була сом часц орґанизациї през цали рок. Тиж ше розликую и по тим же сом була контролор на нїх. За контролорох зме ше наисце пририхтовали, нє похопйовали зме тото так же „идземе там лєм пирскац зоз спрейом, дзелїц паперики и контроловац же би шицко прешло так як треба”, алє зме ишли зоз знаньом. Учели зме закони, правилнїк о роботи виберанкового одбору, знаме шицки процеси. Нє ишли зме там лєм одробиц роботу – потолковала Марина Надь.
Активизем младих у сучасним дружтве указує же млади нє оставаю лєм пасивни припатраче, алє вше баржей пребераю улогу активних учашнїкох у дружтвених процесох. Од локалних инициятивох и контролох виберанкох, прейґ еколоґийних рухох, та по диґитални простор, млади демонструю способносц орґанизациї, солидарносци и критичного роздумованя. Гоч активизем приноши и виволаня, як цо то згорйованє, або поверхови анґажман, його значносц важна за розвой демократиї и инклузивного дружтва.
