Руснаци народ хтори историйно вше жил коло численших народох, моцнєйших културох и вельких центрох моци. У таким окруженю, опасносц од асимилациї нє лєм теорийна, алє є и каждодньовосц: язик ше меня у бешеди зоз сушедами, у школи, на улїци, у администрациї, у писнї на радию. И прето, кед нє иснує простор у хторим ше мацерински язик воздзвигує до уметносци, до поезиї, прози, дзецинских писньох, молитви, приповедкох о себе – тот язик почина бляднуц, скрацовац ше, постава лєм поверхове средство комуникациї, док у єдней хвильки нє постанє и звишок
Шицки нашо манифестациї од националного значеня важни, бо доприноша очуваню и збогацованю нашого националного и културного идентитету, алє, по моїм, Костельникова єшень єдна зоз найважнєйших. Пробуєм потолковац же чом так думам.
Важна манифестация наших нових шпиванкох у народним и забавним духу, важна и манифестация дзе пестуєме народни мелос старих руских шпиванкох, важне и стретнуце тамбурових оркестрох, як и хорского шпиваня. Важни нам и драмски мемориял, бо анимирує ґлумцох аматерох, поставя ше на сцену наших, а поготов странских авторох. Алє, Костельникова єшень, манифестация наших кнїжкох, писаного руского слова ма окремну важносц прето же руска кнїжка, добра руска поезия, приповедка, або добри руски роман, найбаржей одражую руску душу.
Окрем того, Костельникова єшень єдина наша манифестация хтора тирва длужей як други и у вецей местох. Тогорочна манифестация ше будзе отримовац у Руским Керестуре, у Коцуре, Дюрдьове, Новим Садзе, Шидзе и у Кули, з тим же є отворена и за други нашо места хтори порихтани дочекац литературни караван руских писательох. Цо за малу заєднїцу без защити матичней держави значи литература на мацеринским язику? Заєднїци хтори маю дефиновану матичну державу углавним маю и старанє тей держви о своєй дияспори. Ми ше нажаль, нє остарали за тоту файту привилеґиї пре рижни политични причини, цо чкода. Так же зме унапрямени на самих себе. Ми розтрешени на просторох Войводини и часточно Горватскей, дзе история була вше векша од наших валалох, церквох и школох. За таку заєднїцу мацерински язик нє лєм средство комуникациї, алє є и наш дом. А литература на мацеринским язику – його уходни дзвери, його закрице и його найглїбши фундамент.
Алє, литература язику дава достоїнство. Литература нам гутори же ше и на таким язику може думац глїбоко. И на тим язик мож любиц. Мож страдац, шмеяц ше, бешедовац з Богом. На поцешенє нам знац же и Исус Христос бешедовал на єдним таким малим язику – арамейским. А таки глїбоки ствари гуторел. Кед єден народ зна же на його язику мож описовац и ношиц цалу людску душу, тот народ вец нє мали. За руску заєднїцу литература мала и ище вше ма и єдну окремну улогу: вона створела заєднїцки културни простор хтори нє вязани за гранїци держави. Русини у Бачкей, у Закарпатю, у Словацкей, Польскей або Канади – кажде у своїм живоце окружени зоз иншакима язиками, обичаями и историями, алє, литературни язик и кед ше розликує у ниянсох, представя духовни мост. Вон твори чувство же зме часц чогошик векшого од особней биоґрафиї – же зме часц приповедки хтора тирва. Важне розумиц же руска литература нє луксуз. Вона условиє за отриманє. Кед ше у єдним обисцу, у єдней класи, у єдней библиотеки чита писня або приповедка по руски, то хвилька у хторей руски народ гутори: постоїм и вредзим. То нє сентимент. То историйни факт: народ без язика и литератури претваря ше до памятки. Народ зоз литературу, аж и малу по обсягу, може тирвац виками. Велї мудри людзе, та и сам Костельник проґнозовали же руски народ у таких условийох у яких жил, за пейдзешат роки щезнє. А вон нє щезнул. Дзекуюци, насампред, постояню руских кнїжкох, у новшим чаше и медийох. Перше новинох и календарох, а вец радия и телевизиї.
Кед руске дзецко у школи достанє до рукох руску кнїжку написану на язику хторе чуло од своєй баби, воно ше нє учи лєм читац. Воно дознава же його фамелия, його бешеда, його прешлосц, його мено и приповедки – маю вредносц. А кед вирошнє, воно будзе знац же є нє лєм дробна точка на цудзей карти, алє є нашлїднїк єдного длугокого и цихого путованя народу хтори и без помоци матичней держави остал народ.
Прето литература на мацеринским язику при Руснацох вельо вецей од литератури. Вона чувар пламеня у чаше витрох. Док єст тих цо буду читац руску кнїжку, єст хто будзе паметац. А док єст тих цо буду писац, єст и тих цо даваю живот.
Спомнул сом медиї, та бим у тей нагоди кед Радио-телевизия Нови Сад означує 50-рочнїцу иснованя, наглашел и значенє сучасних медийох у очуваню нашого националного идентитета. Вони дисциплиновано провадза кажду нашу манифестацию, кажду нашу културну подїю и войду нам до обисца, каждодньово, и даваю нам можлївосц на нашим литературним язику присуствовац на шицких тих подїйох и теди кед зме нє у можлївосци буц там. У своєй имаґинациї ми були там, присуствовали зме на подїї, порадовали ше нашому слову, нашей музики, танцу.
Кельо ґод то звучи витрошене и без огляду у хторей форми будземе читац кнїжку, електронскей чи друкованей, остава нєпременєна правда: писане слово на мацеринским язику, добра кнїжка, то фундаментални камень нашого националного идентитета и треба го чувац. А Костельникова єшень праве то и роби – указує на нови кнїжки, афирмує писателя и чува пламень рускей литератури медзи нами.