У морю традицийних польодїлских културох и желєняви хтора роками рошнє на войводянских польох и по заградох, шпарґла ше ище вше ридко садзи, так повесц еґзотична рошлїна, за хтору заградкаре з рока на рок вше заинтересованши. Єдна з нїх и Славица Русковски з Коцура хтора ше до шпарґли лапела пре любопитлївосц, и аж познєйше препознала тарґовищну предносц тей специфичней рошлїнскей култури.
Заинтересованосц за шпарґлу нє пришла нараз. Велї роки пред тим, док Русковсково ище фамелийно тримали ресторан, у єдним дутяну єй син препомнул же би требали покоштовац шпарґлу, указуюци на гевту у дунцу. Уж теди Славица почала роздумовац о тим чи ю даяк мож „запатиц” и пестовац. Од теди прешли роки, а вец прейґ єдного приятеля дошла до Владимира Сабадоша, аґронома зоз Зомбора, хтори єй подаровал нашенє и дал основни напрямки и совити. Та, заш лєм, як гвари Славица, покус бул скептични кед бешедовал о пласману тей рошлїни.
Вельо о шпарґли Славица нашла на интернету, виглєдовала и вичитовала шицки фази у розвою, та пред тим як посадзела нашенє, два, три днї го намочела же би подпомогла ключканє. Оддалєносц рошлїнох була од 20 до 30 центиметри, а ширина медзи шорами метер зоз метер двацец. Уж у першим року, такой вєшенї, шпарґла виросла коло 10 центиметри. Наджемна часц, т.є. стеблочко було ценке, можебуц найбаржей здабало на украсни аспараґус, алє кореньчок бул моцни и добре розвити, а то и барз важне пре познєйши урожай.
За розлику од велїх других културох, шпарґла нє з тих цо швидко приноши урожай, єй продукция вимага час, так же аж у другим року Славица могла зрезовац перши младнїки. Шпарґла випатрала подобно як метлїнче, а коло нєй, зоз жеми повибивали младнїки.
– Нє була то велька оберачка, алє сом кажди дзень покус оберала, и понеже шпарґла нє була анї такой-така груба як ше ми видзело же би требала буц, углавним сом ю дзелєла людзом, хасновала у єдлох хтори сом сама рихтала, а окреме зме ю любели у шалатох – гвари Славица бешедуюци и о тим кельо на початку укладала.
– То перша ярня рошлїна на отвореним и тото цо видзим и знам о нєй, то же нє люби буц зароснута, а и я любим кед чисте, та вше коло младнїкох виплєєм и, кед потребне, медзи шорами жем ушорим з фрезу. Но, тото цо найважнєйше то же шпарґла люби мац води, та би єй тоти остатнї сухи роки начкодзели кед би ше ю нє наводньовало. Прето сом положела систему капка по капка и поряднє залївам – гвари вона.
Добра цена и вше векше поглєдованє
Треци рок шпарґла добре зродзела, так же Славицва могла роздумовац и о пласману на тарґовище. Рошлїна мала тельо младнїки же було и на предай.
– Почина ше оберац концом марца и то тирва два мешаци, а специфичносц тей рошлїни то єй окремни, швидки рост. Кед ма добри условия, односно добру жем и воду, на дзень зна вироснуц и до 10 центиметри. То значи же ше муши оберац кажди каждучки дзень – гвари наша собешеднїца хтора при оберачки, односно зрезованю, хаснує окремни ножики же би стеблочко добре одрезала, а тиж барз меркує же би нє очкодовала корень и други младнїки хтори лєм цо почали сходзиц. После оберачки шпарґлу чува у фрижидеру, поорезує и пакує по пол кили до стреч фолиї за хтору гвари же є добра прето же затримує влагу и швижосц – ключни фактор за очуванє квалитета.
– За єден дзень то нєвельки урожай, просеково то коло штири кили, алє праве ту видзим єй тарґовищну вредносц. Медзитим, я робим сама, влонї ми уж помагала и дзивка, окреме коло пакованя, так же наисце можем буц задовольна – гвари вона.
З економского боку шпарґла ма озбильни потенциял. По словох Русковсковей, влонї цена була вецей як 1.000 динари за килограм. З того виходзи же шпарґла медзи културами хтори ше у заградкарстве найбаржей виплаца.
– Шицко цо наоберам, попредам, и кед бим мала и вельо вецей, нашла бим купцох хтори ме уж волаю чи будзем мац и кеди. То накупци, заградкаре хтори свойо продукти предаваю по пияцох у Новим Садзе – гвари наша собешеднїца и предлужує же найчастейши муштериї странски державянє, окреме Русиянє хтори уж звикли на шпарґлу и порихтани су дац и векши пенєж за квалитетни продукт, алє вше баржей заинтересовани и людзе у валалє.
Домашнє тарґовище ше ище вше розвива. У Войводини шпарґла ище вше нє часто на столє кед слово о костираню, алє видно же людзе вше баржей заинтерсовани, окреме кед ше зна же тота рошлїна ма барз вельку нутритивну вредносц.
Нова шанса малим продуковательом
И попри тим же ше ю продукує на менших поверхносцох, шпарґла ма потенциял постац важна култура у домашнєй польопривреди. Окреме є интересантна малим продуковательом, бо нє вимага вельки поверхносци, з хторих ище як мож мац хасну. И Славица потвердзує же док тирва оберачка, то шумни заробок.
У Банату ше уж зявели озбильни продукователє, хтори ше здружели же би лєпше орґанизовали пласман и обезпечели стаємне подмирйованє тарґовища зоз шпарґлу. И Славица роздумує прешириц поверхносц, у тим нє наглї, бо є свидома же то подрозумює и вельо векши укладаня, трошки и обовязки.
За тераз остава на фамелийней продукциї, задовольна же у тей роботи здобула вельке искуство, а з добру орґанизацию посцигла и добри резултати.
Кед слово о шпарґли у нашей жеми, вона ище вше ма епитет еґзотичней рошлїни, гоч и тота приповедка з Коцура указує же би пошвидко могла буц и вецей од того. Пришли таки часи же польопривреднїки глєдаю алтернативи традицийним културом и стабилнєйши жридла финансованя, та прето и шпарґла у тим конаре препозната як озбильна рошлїна тим цо ше одшмеля лапиц ше до нєй.
Вше заинтересована за нове и иншаке
Славица у валалє позната по тим же люби робиц у заградки, роками пестує велї присмачково рошлїни, стари сорти парадичох, алє и другу желєняву. Велї роки у пластенїкох продуковала квеце. Тераз, гвари, уж иншак, вше ю интересує тото цо нє нательо заступене по наших заградох, як цо спомнути шпарґли, а у тей хвильки то батат. На тоту тему гвари же ище вчас бешедовац, а уж якош мож нагаднуц же по нову приповедку нєодлуга ознова зайдземе до Коцура.
