Гоч продукция маку профитабилни конар польодїлства, у коцурским хотаре є нє заступена на вельких поверхносцох. Мак култура котра вимага увагу, знанє, досц роботи и труду, и лєм подаєдни польопривреднїки ше одшмелєли пестовац го. Вецей о самей продукциї тей култури дознаваме од польопривреднїка Бориса Медєша зоз Коцура.
Прешлого року ше першираз опробовал у продукциї маку, а, як гвари, почало так же му робота була вязана за терен коло Суботици, дзе обачел же остатнї даскельо роки на польох єст вше вецей маку.
– Почало зоз 50, 100 гольтами, вец преросло на 200, 300, а тераз, по даяким моїм преценьованю, то можебуц 2000 гектари хтори засадзени з маком. И то нє лєм коло Суботици, алє и на териториї сиверного Банату – гвари наш собешеднїк и предлужує – слово о тим же людзе на тим терену глєдаю даяки алтернативни култури, рошлїни котри би могли „прежиц” таку сушу яка була остатнї три, штири роки кед препадла и цвикла, и кукурица, соя нє зродзела, а на велїх парцелох так було и зоз слунечнїком. Прето парасти глєдаю таки култури котри ше шеє вєшенї, же би их могло скошиц пред тим як цо дойду.
Борис ту видзел мак, потим ше презнал и як ше то роби, и видзел же то озбильна продукция, як гвари, у смислу же є законтрачена, постої купец зоз иножемства, зоз Австриї. Було му потолковане як випатра продукция, та одлучел пошац мак на менших поверхносцох. И нєшка то нє вельки поверхносци, як гвари, то коло 15 гольти у коцурским хотаре.
– Мак култура котра ма и добри и подли боки. Добри боки тоти же є досц єдноставни за продукцию – шеє ше го вєшенї, потребне добре намесциц шеячку понеже досц мала шатвова норма. Поведзме, потребне коло кила маку по гольту, познате же то дробне нашенє, алє мож шицко добре покончиц. Кед ше потрафи же условия вєшенї вигодни же би добре зишол, понеже нє шме буц посадзени пребарз глїбоко, а нє шме буц анї на поверхносци, лєм у плїтшим пасме, и кед на час достанє дижджу же би ше по жиму розвил до фази малей розети, вец мож раховац же прежимує без очкодованьох. А у нас тераз жими благи, так же углавним прежимує кед ше розвиє до одредзеней фази свойого веґетативного росту. Вяри ше го прикарми зоз меншим количеством азоту, то поведзме од 100 до 130 кґ по гольту, и опирска ше го процив узколїсцового и широколїсцового коровча.
Компетитивна рошлїна за други коровча
По Медєшових словох, нєт даяки чкодлїви орґанизми котри пребарз можу очкодовац мак, та прейдзе без инсектох, без даяких вельких хоротох, и добра є рошлїна у смислу же є компетитивни за други коровча. У єдней хвильки нагло почнє роснуц, ма широки лїсца, завре поверхносц, конкурує другим коровчом и може ше и сам кельо-тельо вибориц зоз конкуренцию у ботанїчним смислу. Дозрева концом юния, на початку юлия ше обчекує косидбу, та го нє лапя горучави и суша хтори вше частейши на нашим терену.
– Косидба тиж досц чувствительна прето же комбайна муши буц добре порихтана же би тото дробне нашенє позберала, а нє же би го видула през рошти и розсипала по полю. А тиж и комбайнованє чувствительне, прето же у цалей тей маси котру ше позбера єст досц и примишки, мак така рошлїна же ше з тим дробним нашеньом позбера и вельо одпаду рошлїнского материялу, плєви, отрушинки од сухих лїсцох… Вец ше по косидби цо скорей транспортує до центру котри дорабя тоту робу, то Центер за доробйованє у Суботици. Вони вежню прикладнїки, а вец и шицок мак хтори такой почню дочисцовац, же би ше у тей маси нє погубел – визначел Борис.
И ту треба буц схопни, як потолковал, калкуловац у смислу же роботу у Центру за дорабянє плаци продукователь, так же кед єст вецей примишки, и їх робота драгша. Алє, заш лєм, як гвари, кед ше сце же би мак нє мал вельо примишки, постої опасносц же ше страци добру часц нашеня на полю котру комбайн за собу охаби.
– Значи, треба найсц даяки баланс – же би була брудна, а, заш лєм, нє пребарз шметна, бо вец вельки трошки на дорабяню. Углавним, Центер за доробок того нашеня после комплетного дочисцованя пошлє звит дзе видно кельо роби вошло, кельо єст шмеца, а кельо квалитетней роби. Вец квалитетну робу одкупює фирма з котру маме контракт, направи ше обрахунок, далєй то їх роба и вони ю вивожа до иножемства.
Садзенє и комбайнованє, як заключел, пипаца и чувствительна робота. Урожаї ше рушаю од 500 до 600 кґ по гольту, так було и влонї, и у суботицким хотаре. Прешлого року мак коштал 200 динари по кґ, а того року ше цену ище нє дефиновало.
– Людзе зоз тей фирми котра одкупює маю заинтересованих купцох, лєм ше и ту калкулує. Чека ше информациї зоз других державох дзе тиж єст маку же яки будзе урожай, та ше ище вше калкулує почим ше го будзе одкупйовац. Алє верим же ше пред косидбу и тото будзе знац.
Мак, гвари наш польопривреднїк, у фази кед крашнє випатра. Розквитнул, главки формовани, и тераз треба же би помали закончовал веґетацию, же би ше нашенє формовало и дозрело.
– Пробуєме у валалє дойсц до даякей аґротехнїки хтора би була оптимална. Поведзме, пробуєме дойсц и до того же як вплївує густосц шаца – кед є прегусти, у теориї то нє барз вигодне. Медзитим, видзим же маме и часци поля дзе є барз густи, а и там кажда рошлїна ма главку, гоч меншу, алє заш лєм ше формовала. Франтуєме дакус, бо кед виквитнє, наисце крашнє випатра, та зме ше догваряли, з пайташом котри тиж продукує мак, же кельо будземе наплацовац фотоґрафованє. Я мам дакус з боку и дзивого маку, пипиня, котре нє мож елиминовац, та сом одлучел же будзем драгше наплацовац фотоґрафию, бо го мам на полю и у лиловей фарби, и червеней, та є красше естетски – шмеє ше Борис и предлужує – алє, пипинє досц нєзґодне коровче и нє мож ше го ришиц кед є у маку, индзей мож, та прето треба глєдац парцели дзе нєт пипиня.
Важне найсц пласман
Медєши дума же мак ма потенциял, алє, як гвари, заш лєм би нє любел кед би продукция зажила ту на вельких поверхносцох, прето же ше зяви гиперпродукция, мак будзе туньши, а вец з нїм нєт цо робиц. Кукурицу мож предац и до продукциї статковей покарми наприклад, людзом по валалє, а мак ше муши знац кому ше преда, муши ше найсц пласман.
– Єст єдна фирма у Чантавиру котра прави мак крем, розпитовал сом ше як то вони робя, та ми єден продукователь з околїска виприповедал же вони з руками зрезую дозрети главки, вец их уруца до єдного бубну дзе их, так повесц, нїжно преджобню же би нашенє вичурело най го нє очкодує машина, комбайна. Аж вец ше зоз такого механїчно нєочкодованого нашеня прави спомнути продукт. Пробуєм ступиц до контакту зоз тим чловеком, побешедовац зоз нїм, можебуц би и вон у даєдней хвильки бул заинтересовани за одкуп нашого маку. Єст продуковательох котри одредзене количество маку охабя дома, и на даяки способ дочисцую, мелю и предаваю го на мало, на пияцох и з обисца, лєм же и ту треба найсц ришенє же би ше тот мак очувал, нє оксидовал и же би ше нє погубел. Муши ше го чувац у жимних условийох, без вельо воздушней влаги, и так далєй, то вец уж друга файта пипацей роботи. То, мож повесц, озбильнєйша полуиндустрийна продукция и барз ше муши мерковац и зоз якима препаратами ше го третирує же би и здравствено бул у шоре. За тераз ше тото шицко добре одвива, а цо и як будзе, укаже час котри приходзи – гварел на концу наш собешеднїк.
