Ниа, ту и април, а другого априла ше слави Шветови дзень свидомосци о аутизме. У тим тексту будзе ище єдна тема о дружтвених рухох и важносци инклузивного дружтва, хторе сцеме вибудовац за нас и за шлїдуюци ґенерациї. Тот дзень першираз препознати 2008. року прейґ инициятиви америцкей орґанизациї Спеакс (Speaks) и Зєдинєних нацийох. На локалним уровню, у Сербиї, постої сербске дружтво за аутизем и Аутизем Сербия. Обидва орґанизациї ше роками намагаю подзвигнуц сводомосц и злєпшац услуги за людзох и дзеци зоз аутизмом, вони анґажовани у образовних програмох и заєднїцкей борби.
У тим тексту о аутизме будзем писац як о спектруму, єдному дияпазону рижних емотивних, социялних и интелектуалних схопносцох хтори можу, а нє муша очежовац особи най ше виражи.
Тото цо важне наглашиц кед ше бешедує о аутизме, то же вон терминолоґийно и науково нє даяке поремеценє хторе би требало лїчиц, алє специфична людска рижнородносц, лєбо неуродиверґенция. Чом важне ясно розликовац терминолоґию кед слово о чловеческих розликох, нє дотика ше лєм даякей основней емпатиї ґу другому чловекови. Вона ма вязи зоз тим як ми розумиме цо тота розлика означує и, вшелїяк, чи пре ню маме даяке нєкоректне одношенє ґу тей особи. Нє думам лєм на тото кед ше дахто вишмеює, бо нам то шицким ясне же то основна нєкултура. Думам на тото яки структурални потримовки, лєбо нєпотримовки, отримуєме и нє розвиваме же би людзе хтори на аутистичним спектруму мали здрави и виполнєни живот.
Но, тераз будзем писац о феминизме и о тим якей вон ма вязи зоз аутизмом.
Як цо сце могли потераз пречитац у моїх прешлих текстох, феминизем хаснуєм як єден попатрунок на швет, ношим феминистични окуляри и спатрам з угла теориї, активизму и епистемолоґиї.
Понеже ше нє сцем правиц важна з велькима поняцами, а най их нє потолкуєм, войдзем дакус глїбше на тим месце, а вец ше врациме на аутизем.
У теориї: феминизем у филозофским и интелектуалним смислу основа за розуменє родних розликох, структурох моци и дружтвених улогох. Феминистична теория анализує як род уплївує на дружтво, идентитет и одношенє моци.
У активистичним смислу: феминизем спатрам як праксу и борбу за дружтвени пременки, родну ровноправносц, протести, инициятиви, образовни кампанї и други файти дружтвеного анґажману.
На концу, феминизем як епистемолоґия ше одноши на тото як вон формує способ як розумиме и анализуєме швет. Вона подрозумює як род, моц и дружтвени фактори уплївую на тото цо розумиме под знаньом, як до ньго сцигуємє и хто ма право дефиновац правду.
И тераз кед сом ше дакус приблїжела и преглїбела свой попатрунок през феминизем, врацам ше на тото главне:
Як су повязани?
З оглядом на тото же феминизем длуго бул на чолє борби за уключованє рижних идентитетох, препознавало ше комплексносц опресиї, односно нєправедного одношеня дружтва ґу женом, а вец и другим меншином (ЛҐБТ и други). У єдней точки, єдним поняцу, позберала ше тота комплексносц хтора нам толкує же опресия нє дацо цо ше случує лєм пре єден аспект нашого идентитету, алє може буц пре рижни аспекти, а специфична комбинация тих аспектох стваря окремне искуство марґинализациї и виключованя зоз дружтва. Тото поняце познате як интерсекционалносц. Сцигло зоз чарного феминизму (eng. Black Feminism) од Кимберли Креншо 1989. року, прето же вона дефиновала тото цо женом, а поготов афро-американком у Америки, було ясне же церпя – нєправду на вецей уровньох бо су жени, чарни, одредзеней релиґиї (поведзме муслиманки), зоз худобнєйшого пасма итд. Интерсекционалносц нам, у ствари, ключна кед сцеме розумиц неуродиверґентних поєдинцох и тото як вони доживюю швет, нє лєм през свою неуродиверґентносц, алє и другима аспектами свойого идентитета – пол, расу, релиґию, економски статус.
Феминизем створел простор за розличносц, хтора нєшка уключує и неуродиверґентносц, тїлесни розлики, и часто забути и виключени идентитети. Тот приступ нам помага розумиц аблеизем, хтори приходзи зоз специфичней перспективи схопних, богатих и часто билих хлопох того швета.
Аблеизем / енґ ableism – ˈeɪbəlɪzəm / дискриминация, предрозсудки, або одруцованє – социялна опресия людзох зоз физичнима, менталнима, або розвойнима нєспособносцами (discrimination), хтори часто базовани на прешвеченю же типични способносци супериорни.
Знова, то нє значи же обични хлоп здумал тоту систему, алє понеже велї хлопи маю бенефит од того же би ше нє пременєл статус кво, вони вец потримую тоти системи обезправеносци и нє критикую там дзе критика заслужена.
Важне же бизме бешедовали о аутизме праве у тим контексту, прето же борба за родну ровноправносц, расну правду и права особох зоз инвалидитетом маю исти циль: знїщиц системи опресиї хтори дриляю людзох на марґину дружтва. Дзень свидомосци о аутизме єден крочай ґу твореню инклузивного дружтва у хторим шицки физични, ментални и идентитетски аспекти препознати и маю вредносц.