Останю запаметани жалосни, алє и радосни емоциї на стретнуцу дакедишнїх школярох зоз їх учительку Леону Малацко у Новим Орахове, дзе учела ґенерациї школярох од школского 1965/66. по 1977/78. рок.
Всоботу, 6. юния, школяре зоз 12 ґенерацийох, хтори учела учителька Леона Малацко, пририхтали нєзвичайне здогадованє на свойо школованє по руски зоз тоту ораховску учительку. На инициятиву Меланиї Шпрох Савич, Ораховчанки хтора жиє у Сенти, тото стретнуце почало зоз одходом по учительку Малацкову дому, пред Домом култури ю чекали 40 школяре зоз червенима ружами, а гудаци грали єй любену писню Ружи, червени ружи.
Стретнуце учительки и єй дакедишнїх школярох порушало жалосни, алє и радосни емоциї. Учителька Малацкова у руских оддзелєньох у Новим Орахове од першей по штварту класу робела од школского 1965/66. по 1977/78. рок. У шицких тих ґенерацийох мала вєдно 66 руских школярох од хторих на стретнуце пришли 40, а седмерим покойним школяром того дня до нєба пущени били балони. На тото друженє пришли бувши школяре хтори нєшка жию у Австриї, Мадярскей, Нємецкей, Суботици, Бачкей Тополї, Руским Керестуре, алє найвецей их було зоз Нового Орахова.
– Прешлого року сом була у Орахове на Кирбаю, после хторого умар єден мой сушед. На хованю були вельо познати Руснаци. За мойо 44 роки кельо жиєм у Сенти, потрацела сом вязи зоз моїма валалчанами, та сом велїх на тим хованю нє препознала. Було жалосне же сом нє препознала анї мою учительку Леону, хтора теди ґу мнє пришла поздравиц ше. Теди, кед би ше отворела жем, я би препадла, так ми було нєприємно. Пошла сом дому, дзе жиєм сама, бо ми дзивки єдна у Лондону, друга у Польскей, и мала сом часу плакац и роздумовац. Теди ми пришло на розум най орґанизуєм стретнуце школярох зоз учительку Леону Малацко. Пошла сом до школи, дзе ми Миряна Фейди повинїмала зоз дньовнїкох шицки мена школярох зоз 12 ґенерацийох хтори учела учителька Леона. Нє було лєгко, бо ше велї порозходзели до швета. Идея орґанизовац стретнуце ми пришла на ораховски Кирбай, а орґанизованє почало 17. януара на Националне швето Руснацох – визначела зоз вельо емоциями орґанизаторка стретнуца Мелания Шпрох Савич.
Преволани 66 школяре з рускей настави
Учителька Леона Малацко по походзеню зоз Старого Вербасу, а народзена є у Надьлукачовей фамелиї. До Зомбора ходзела до учительскей школи, одала ше за Томислава Малацку зоз Орахова и там жиє и нєшка. Стретнуце школярох зоз рижних ґенерацийох хтори учела було у Доме култури у Новим Орахове, а почало зоз годзину на хторей преволани шицки єй 66 руски школяре.
– Школяре мойо, прешли 59 роки, як сом учела першу ґенерацию по руски. То вельо роки, алє кед попатрим на вас, видзим исти ошмих, можебуц даєдну ранц на твари, шиви власи, алє то лєм знак же сце живи, же сце ше борели у витворйованю своїх снох, жаданьох. Випровадзела сом вас як дзеци, хтори постали добри людзе. Сцем вам лєм повесц же сце ме барз приємно нєсподзивали. Нє можем найсц слово зоз хторим бим вам подзековала на труду и дробнїцох хтори барз вельо знача и же сце вельо того нє забули. Тих, хтори нє з нами, нє забуваме. Дзекуєм же сце були часц мойого живота – визначела учителька Леона Малацко.
Школяре хторих учела учителька Леона по штварту класу ходзели до Орахова до школи и учели ше по руски, а школованє предлужовали у Бачкей Тополї по сербски, и нє мали нїяки препреченя у ученю. Як учителька визначує, за наших школярох ше однїмали, бо мали добру основу, були крашнє воспитани, та руски оддзелєня вше були по красним споминани.
Шицки горди Руснаци
– Я зоз Бечу пришол на тото стретнуце, єден сом зоз найстарших школярох хторих учела учителька Леона, перша сом єй ґенерация. Барз сом ше зрадовал кед нас Меланка поволала на тото стретнуце, бо така нагода видзиц велїх парнякох, валачанох хторих сом нє видзел и вецей як 40 роки – праве богатство. Полне ми шерцо. Руске оддзелєнє до хторого сом ходзел штири роки ми у живоце барз вельо значело. Велї активносци хтори були вязани за мой народ, Руснацох, праве там мали коренї, бо нам учителька Леона дала най бешедуєме точно по руски, та нашу руску бешеду нє забувам дзекуюци и єй. Школяре учительки Леони и ше дзень-нєшка нє ганьбя же су Руснаци, та гоч дзе жию – гварел Михайло Еделински.
У єдним интервюу за „Руске слово” учителька Леона Малацко гварела же у Учительскей школи у Зомборе настава була по сербски, алє учителє Михайло Ковач и Микола Кочиш ходзели раз до тижня нашим школяром пополаднями, после настави, преподавац по руски. Шицки з дзеку ходзели на тоту наставу. Так и вона предлужела свою учительску мисию, до пензиї 2002. року, после 35 рокох роботи у школи.
– Я друга учителькова ґенерация, було нас штверо зоз тей ґенерациї – др Йовґен Фейди, Славко Варґа, Яким Рац и я. Паметам кед учителька пришла до нашого валалу, була барз красна, мила, та зме з дзеку ходзели до школи и учели ше. Любела сом рецитовац по руски, зоз фолклором сом обишла шицки руски валали. Нєшка, гоч нє жиєм у Орахове, ту дзечнє приходзим, а по руски бешедуєм накадзи мам нагоду, кед у купелї, на базену у варошу чуєм же дахто бешедує по словацки, польски, чески, я такой по руски и кажде ме розуми – гварела Марча Джуня хтора жиє у Будапешту.
На стретнуцу були найвецей учительково школяре хтори жию у Новим Орахове. Вони скоро шицки вязани за руски национални живот, та участвую у културних активносцох, спорту, помагаю священїкови у церкви. Соботови вечар бул нагода же би школяре учительки Леони Малацко медзи собу побешедовали, подружели ше, танцовали и шпивали руски шпиванки до позно вноци.
