Тогорочна сезона белавей парадичи, як ю оценєл наш собешеднїк, нормална, гоч и єй суша, як и другим културом, нє одвитує. Кед цена будзе така як и влонї будзе добре, а кому ю предац, и далєй остава найважнєйше питанє.
Кед пред трома децениями Юлиян Колошняї зоз Руского Керестура першираз достал прикладнїк гибридного нашеня белавей парадичи, зоз тедишнєй „АБЦ хладзальнїˮ, анї нє подумал же го то уведзе до польопривредней „авантуриˮ хтора будзе тирвац по нєшка.
Гоч му уж у старту приватизация фабрики зоз хтору теди догварел векшу продукцию белавих парадичох поремецела плани и охабела го без догвареного одкупу, Юлиян нє одустал. Удало ше му предац тот перши, вельки род, та од теди белава парадича, вєдно зоз паприґу, забераю свойо место на його парцелох.
– Белави парадичи садзим на гольту, а шицко почало давного 1995. року, цалком случайно. У тот час, до нашей хладзальнї ношели рижни прикладнїки нашеньох хтори понукали людзом, та и ми вжали прикладнїк гибридней белавей парадичи зоз Азиї. Тельо нам вельо зродзело, же зме ше бали чи зме шицко годни попредац – приповеда Юлиян о своїх початкох садзеня белавей парадичи а, як гвари, уж теди нагадовал же найвекши проблем будзе тарґовище:
– Теди сом першираз зоз швекром и супруговим братняком вєдно садзел паприґу, та зме положели и белави парадичи. Треба мац у оглядзе же то було пред 30 роками и же белава парадича теди нє була така заступена. Теди єдна фабрика од нас вше брала белави парадичи, медзитим, понеже зме мали менєй як цо им требало, одлучел сом єдного року звекшац продукцию. Проблем настал кед ми тидзень пред обераньом одказали одкуп, понеже пришло до приватизациї тей фабрики. Нє знал сом цо робиц зоз таким вельким количеством белавей парадичи, а понеже теди нє було интернету и нє було так лєгко дойсц до купцох, вжал сом „Жуте странеˮ, дїловни телефонски менар, и почал шором волац каждого хто ше занїма зоз преробком желєняви – приповеда наш собешднїк о своїх нєславних початкох. Но, и попри шицких почежкосцох, Колошняйовим ше удало шицко попредац, та одлучели предлужиц продукцию, роздумуюци же найгорше „преґуралиˮ.
Подобнє ше хова як и паприґу
Попри белавей парадичи, наш собешеднїк и паприґу почал садзиц пред 30 роками, а способ їх хованя досц подобни. Белава парадича можебуц и єдноставнєйша за хованє, толкує Юлиян, понеже на єднакей поверхносци идзе менше число конарчкох белавей парадичи у одношеню на паприґу. Окрем того, плоди белавей парадичи вельо чежши, та мож наоберац векше количество за кратши час, та прето потребне и менєй роботнїкох.
– Пресаду белавей парадичи ше тиж пресадзує на фолию, аж и урожаї подобни, розлика лєм у тим же по поверхносци потребне менєй рошлїни белавей парадичи, алє ше то надополнї зоз килажу. Поведзме, даєдни плоди белавей пардичи, тоти цо гибридни, индустрийни файти, нарошню и до 3 кили по фалату. На истей поверхносци идзе три раз менєй кореньчки, пресади, белавей парадичи у одношеню на кореньчки, пресади паприґи.
Кед пресадзуєш паприґу маш, поведзме, 44.000 рошлїни, а белавей парадичи єст дас 15.000. У принципу, менєй трошки єст по кили, бо потребне менєй роботнїкох на пресадзованаю и обераню. Укладаня приблїжно єднаки, пресаду ше тиж єднак хова, горше лєм тото же ше за белави парадичи хаснує гибридни нашеня, та ше их муши куповац кажди рок, а вони нє тунї – наглашує Юлиян визначуюци же белавей парадичи найвекшу чкоду прави кромпльова златица, та кед ше нє примеркує, за 2-3 днї зна „очисцицˮ польо. Ту и трипс, ґриня, як и дроцикар (жичар), хтори кед у жеми тиж зна направиц вельки проблем.
Авґуст мертва сезона за предаванє
А попри инсектох продуковательом трапезу задава и нєизвесни пласман, окреме потамаль покля нє почнє оберачка паприґи. Перши плоди белавей парадичи добре нарошню уж початком авґуста, медзитим, накупци и фабрики белави парадичи починаю интензивнєйше одкупйовац аж кед руши и одкуп паприґи. Так продукователє прец цали авґуст можу мац дозрети род, алє нєт досц заинтересованих купцох.
– Авґуст досц нєзґодни период. По пияцох ше барз мало преда, у маркетох ше у авґусту ище вше предава зоз увозу, ґу тому и вони мало одкупюю, а пожня и зоз плаценьом. Док почнє оберанє паприґи, теди накупци и фабрики починаю брац и белави парадичи. Алє потамаль белаву парадичу нє треба нїкому – толкує Юлиян Колошняї и предлужує о способох на хтори пробовал ришиц тот проблем:
– Пробовал сом цо познєйше посадзиц белаву парадичу, медзитим, ту проблем тот же кед ю лапя таки горучави як тераз, квитки ше нє оплодза и поодпадую. Пред двома роками сом ю пробовал познєйше посадзиц, медзитим, по конєц авґуста на нїх нє було квитки, та ми плоди сцигли аж у октобру, кед уж белаву парадичу нїкому нє требало. Удало ше ми ю на концу попредац, алє барз чежко. Мал сом и таки искуства же кед сом видзел же мам мало плоду, а було вельке поглєдованє, вец сом помалши оберал и чекал лєпшу цену, алє ше случовало же одразу поглєдованє лєм стануло – приповеда далєй и визначує:
– Белава парадича наисце специфична рошлїна. Кед єй треба, треба єй аж настрах, а кед нє, вец нє преходзи анї кед бим дзелєл задармо. Паприґу, поведзме, людзе купую и першираз кед им треба за айвар, алє и познєйше кед єй спаднє цена, док белавей парадичи кед себе раз накупя, то готове – констатує тот искусни продукователь.
Заш лєм, кед слово о тогорочней продукциї, Юлиян задовольни. Сезону затераз оценює як нормалну а, як гвари, кед цена будзе иста як влонї – будзе добре.
– Нє даяки барз добри рок, алє нє можем ше анї поносовац. Нормални, най так повем. Горучави барз завадзаю, алє залївам нєпреривно. Белава парадича барз вельо траци калиюму прейґ лїсца, бо ма вельку масу у лїсцу, та ю прето нєпреривно треба и прикармйовац. Кажди дзень, а я то нє старчим, бо мам и паприґу и други обовязки. Но, алє, затераз шицко як треба – гвари вон и предлужує о роду:
– Найвекши род ше витворює кед ше од початку сезони обера плоди, вец рошлїна стално вируцує нови квитки. За розлику од паприґи хтора желєна и чека ше же би почервенєла, белаву парадичу мож гоч кеди отаргнуц. Вона и треба же би була „желєнаˮ, нє шме буц узрета. Кед є узрета вона пожовкнє. За белаву парадичу даяки просекови урожай коло 40 тони по гольту, гоч може буц и вецей. Цо ше дотика одкупней цени, осцилациї вельки. Од 40 по 100 динари. Влонї була 50 динари по кили кед ше ю предавало на велько, а 70 або и 80 динари за килу, кед ше предавало на мало. То солидна цена – констатує вон.
Нєшка, после 30 рокох, Юлиян и далєй паралелно хова и паприґу и белаву парадичу, гоч гвари же було вецей таки роки кед ховал лєм белаву парадичу. Искуство хторе здобул у медзичаше, помогло му же би добре упознал специфичносц обидвох културох, алє и же би ше зочел зоз проблемами хтори и нєшка трима як найвекши – слаби пласман белавей парадичи у периодзе кед є уж за предай, алє и скромне тарґовище и после телїх рокох. Юлиян дума же белава парадича у нашей кухнї нєсправедлїво занєдзбана, за розлику од медитеранскей кухнї дзе вона главни состойок велїх єдлох. Зоз белавей парадичи, на першей „Паприґариядиˮ, здогадує ше вон, направел аж и маджун, до хторого ишли – мед, сусам и лимун, а тот нєзвичайни (мацеров) рецепт, раз-два прешол вєдно зоз палачинками. Но, и попри шицких почежкосцох, як на концу заключує Юлиян Колошняї, од хованя белавей парадичи сиґурно нє одустанє, а за паприґу ище увидзи…