У хвильки кед ше „прах” коло тогорочней централней преслави Националного швета Руснацох цалком злєгнул, заключел сом же праве тераз прави час повесц дацо конкретно о нашим Швету, алє нє тоти уж познати фрази о памятки на перше орґанизоване присельованє нашого народу на тоти простори хтори уж велї знаю и „видекламовац”.
Думам же бизме конєчно могли дацо повесц и о самим процесу орґанизованя од початкох по нєшка, о тим як би ше тота преслава могла далєй розвивац, алє и о тим як тот датум, 17. януар, чийо означованє почало релативно нєдавно, досц швидко зажил медзи припаднїками руского народу у Републики Сербиї.
Вецей раз ше у рижних дискусийох бешедовало о тим же национални меншини у тей держави маю можлївосц утвердзиц вецей датуми од окремного значеня за свою заєднїцу. Особнє думам же дзепоєдни датуми треба же би були на одредзени способ каждого року означени медзи Руснацами як цо то 2. юлий – дзень снованя РНПД и початок орґанизованого културно-просвитного живота нашого народу на тих просторох, вецка 15. юний хтори нє лєм дзень початку виходзеня „Руского слова”, алє и дзень народзеня Гавриїла Костельника и други. Медзитим, 19. юния 2018. року Скупштина АП Войводини принєсла одлуку з хтору ше за датуми од окремного значеня за нашу покраїну вєдно зоз датумами од велького значеня за войводянских Сербох, як и єдного з медзинародним значеньом, одредзело и по єден конкретни дзень значни за заєднїци чий язик у урядовим хаснованю на подручу Войводини. Пробуйме прето направиц єдну класификацию тих датумох по ширини їх „обсягу”. Перше маме датуми „общенародного” значеня як цо то 20. авґуст – дзень канонизациї св. Штефана (Иштвана), першого мадярского краля и чловека хтори покресцел Мадярох, лєбо 1. децембер, дзень зєдинєня румунскей держави. Маме ту и датуми хтори ше одноша на локални заєднїци як цо то 10. авґуст – дзень отримованя Словацких народних святочносцох у Бачким Петровцу и, розуми ше, наш 17. януар чийо походзенє, наздавам ше, нє мушим вецей толковац. Ту тиж и єдна „преходна форма” – националне швето Горватох, за хторе опредзелєни 16. октобер, дзень народзеня бана Йосипа Єлачича, особи од огромней важносци за горватски народ вообще, хтора народзена на подручу нєшкайшей Войводини, та його особа ма значенє и у „узшим смислу”. Треба окрем тих спомнуц и даєдни датуми хтори ше находза у нє такей далєкей прешлосци – дзень Українцох у Сербиї ше означує 17. мая як здогадованє на тот дaтум 2003. року кед отримана перша електорска скупштина за Национални совит Українцох, лєбо Шветови дзень Русинох дзе ше чува памятка на 23. марец 1991. року – перши дзень отримованя 1. Шветового конґреса Русинох/Руснацох/Лемкох у Медзилаборцох. Тот кратки препатрунок нам помага лєгчейше дефиновац позицию нашого Швета: воно представя початок живота на просторе хтори на єден нєодредзени час вибрани за дом єдней нєвелькей, алє витирвалей заєднїци.
Як познате, Завод за културу войводянских Руснацох „старанє” над Националним шветом превжал пред його трецим означованьом хторе ше збуло 2010. року у Шидзе. Зоз тим пребераньом з часом зме дошли и до актуалней форми святочней академиї, як и форми провадзацих програмох як цо то наприклад Благодарна Служба Божа. Оформени и Национални оркестер, хторому Завод обявел два компакт-диски. Цо ше дотика caмей централней преслави, мушим повесц же сом ше стретал зоз идеями о отримованю истей лєм у єдним, лєбо можебуц двох местох хтори маю найлєпши технїчни и людски капацитети за реализацию. Мушим, медзитим, повесц же би була велька чкода цалком претаргнуц праксу орґанизованя централних преславох по местох зоз значнєйшим числом Руснацох, поготов кед маю адекватну салу за отримованє преслави, бо здобутки и материялней, а поготов моралней природи огромни. Окрем того, локални преслави окремни здобуток за културне понукнуце нашей заєднїци, бо даваю шицким аспектом аматерскей роботи векшу можлївосц указованя.
На концу, треба повесц нє лєм же преслава Националного швета, а окреме Централна преслава (гоч то дзепоєдни спортски колективи котри значни за руску заєднїцу то нє розумя до конца) постали зборне место за руски народ на тих просторох, алє треба визначиц и же цала приповедка коло Швета якошик „зросла” зоз Заводом. Приблїжуюци ше помали ґу преслави 20-рочнїци од снованя Заводу и вочи двацетей Централней преслави Швета, думам же би найлєпши способ означованя того ювилею бул з акцентом праве на Заводов найпрепознатлївши „продукт”, можебуц перше у форми вистави плакатох зоз предходних Шветох праве у рамику наступней централней преслави, а потим и моноґрафиї у хторей би були зазначени перши двацец преслави нашого Швета. Тото затераз лєм предкладанє, алє ше наздавам же за ньго будзе порозуменя.
По идуце Швето!