Будинок Замку у Руским Керестуре през вецей як вик иснованя бул вше школски, а урядово є и тераз. Його краса у нєзвичайней архитектури котру у ровнїни нє мож видзиц, єден є зоз символох нашого валалу у котрим виписована история о образованю Руснацох. У идуцих шорикох направиме кратке огляднуце на тото винїмкове зданиє.
Гордо стої и прикрашує наш валал, скоро у самим центру, такой при Церкви, окружени зоз желєнїдлом у парку. Ма винїмкови погляд на валал, лєм на хвильку є од нового школского будинку и од Спортскей гали, та озда на лєпшим месце нє могол буц. Замок тераз чека лєпши часи своєй будучносци, о його оправяню ше бешедує уж даскельо роки, алє потераз ище нїч нє поробене.
Простор за шицких
Нєшка у нїм шедзиско найвисшого орґану Руснацох, Националного совиту рускей националней меншини котри ше ту находзи од 2010. року, а пред тим, од снованя 2002. року по теди бул у просторийох Дома култури. Оддзелєнє Народней библиотеки зоз Кули ше тиж находзи у тим будинку, ту є уж вецей як 30 роки, а пред тим було тиж у будинку Дома култури. Читачом на розполаганю богати фундус кнїжкох рижних жанрох по руски и по сербски. Полни 24 роки у нєй домашня Мария Дорошки, котра дзечнє привита и посовитує читачох. Музейна збирка ма тиж свой куцик у Замку, цалком горе у централней часци дзе є змесцена од вчасних седемдзешатих рокох. До трох просторийох змесцени ̶ етноґрафска збирка фотоґрафийох и ремеселнїцких алатох з котрима ше прерабяло конопу, потим ту виложени и кнїжки котри значни Руснацом, а тиж и руска ношня, мебель, дзивоцка лада и други предмети зоз старого руского обисца. О музейней збирки тераз ше стара предсидателька Туристичного здруженя Любица Няради, дзечнє одмика дзвери шицким заинтересованим нащивительом, котрих єст зоз велїх крайох швета.
На даскельо заводи споминане же би у Замку требал буц и руски архив, а вшелїяк же ше ту находзи архив НС и часц школского архиву. До библиотеки тиж подарована часц архивских дупликатох рочнїкох виданьох НВУ „Руске слово”.
На главним уходзе до Замку, у дворе з лївого боку поставени и памятнїк др Гавриїлови Костельникови. Його поставянє иницировал покойни професор руского язика, Владимир Бесерминї.
Попри тим, места наисце єст, ту и пейц вельки учальнї котри ше нє хаснує, кажда з нїх прикрашена зоз малюнками або фотоґрафиями котри маю окремне значенє за Руснацох и школу.
Тераз уж роками у нїм нєт школярох, празни є и препущени сам себе, занєдзбани и оброснути зоз траву и койдзеякима дзивяками. У дзепоєдних часцох влага озбильно очкодовала обилєни мури, велї облаки давно здирвети, вше частейше закрице премака, а система зогриваня нє роби.
История виписана так…
Пред тим як вибудовани Замок, 1905. року у валалє була вибудована теди нова школа, там дзе нєшка будинок пошти, медзитим, Керестурци нє були задовольни, места за шицки дзеци нє було, тота школа нє була цалком закончена, скорейши будинок бул запущени, а нє було места анї за учительски квартель.
Збудовани є по налогу тедишнєй Австроугорскей власци, давного 1913. року, на Маковским шоре, дзе ше и находзел теди стари школски будинок. Валалчанє, учени людзе од тедишнїх власцох вимагали вибудов школи котра будзе мац пейц учальнї, дзе будзе и учительски квартель. У тедишнї час, у Руским Керестуре були коло 1.000 школски дзеци. Так, проєкт бул готови 1911. року, з роботу ше почало 1912, а до рока було закончене, значи настава почала 1913. року, нажаль уж идуцого року є претаргнута пре Першу шветову войну, а у нїм були змесцени ранєни вояци (Писане по податкох зоз кнїжки Школа у Руским Керестуре (1753-1918), др Янка Рамача).
У зборнїци на табли виписани податки же Замок збудовани у мено його височества Франца Йозефа под час министра др Бели Янковича, кральовского домара Яноша Фараґоа, предсидателя УО др Кароля Молнара и директора Михайла Полївку. Дизайновал го архитекта Денеш Дєрдї, а вибудовал муляр Ґерґель Рац.
Будинок нєшка ма полни 111 роки, на пиху Керестурцом, алє и Руснацом вообще, прикрашує розгляднїци, брошури и каталоґи о нашим валалє. На даскельо заводи є обновени, оправяни, нїґда комплетно, алє тельо кельо могло и кельо було потреби. Робело ше на нукашньосци, закрице було вше допатране, а кед ше случело же дахто пописал по мурох, то було обовязно пребилєне. Остатнє цо поробене то же положена ограда зоз муриком, котри здабе на гевтот яки бул и на самим початку.
Нажаль, остатнї 15 роки нє робене нїч, гоч ту наисце вельки и репрезентативни простор котри рижне понука. Пред тим ше у Замку зменьовали ґенерациї основношколцох, та ґимназиялцох котри ту виписовали найкрасши памятки свойого школованя. При самим концу, остатнї роки у нїм остали лєм наймладши школяре першей и другей класи, по школски 2013/2014. рок, а вец през жиму одходзели до нового будинку Школи на Русинскей улїци. Вяри ше врацали, и так було ище три роки, кед заключене же у Замку нєт адекватни условия за наставу.
Леґенда чи правда?
За вибудов Замку вязана приповедка-леґенда же слово о погришним проєкту будинка, котри требал буц вибудовани дзешка индзей у бреговитих крайох, а же проєкт котри мал сцигнуц до Керестура зачерани и послати там дзешкаль место того. Виглєдуюци далєй, дознаваме же теди то бул нови модерни архитектонски стил у Мадярскей, з котрим ше пишели тедишнї власци и котри так указовали свою власц и моц. Пре тото проєкти вироятнє нє зачерани, алє якош требало оправдац цалком иншаки стил будованя на штред бачванскей ровнїни, а интересантну приповедку ше лєм преношело з ґенерациї на ґенерацию, аж по нєшка. Заш лєм, чежко вериц до таких твердзеньох, кед єст податки же искусни майстрове закончели вибудов до рока, та очиглядно же були порихтани и знали цо маю оправиц и як робиц.
Подобни арихитектонски стил наисце мож видзиц у горйовитих крайох на просторе цалей бувшей Австроугорскей, алє и ширше по Европи – високи закрица, вельо облаки, а ґу тому, исти архитекта проєктовал ище даскельо школи у истим стилу. Дєрдї, архитекта Замку, означел тедишню модерну архитектуру котру виучовал и усовершовал у Державней школи Баухаус у Ваймару у Нємецкей.
Замок и памятнїк култури
Замок вельо вецей од школского будинку, вон и под Предходну защиту памятнїкох Покраїнского заводу за защиту памятнїкох култури, а то значи же би, медзииншим, кажде оправянє мушело буц под надпатрунком спомнутого Заводу, алє нє и на його инициятиву. По Закону о културних доброх, хаснователь ма озбильни обовязки, насампредз чувац го, отримовац, и запровадзиц мири технїчней защити.
