У Коцуре иснує єдно место котре чува од забуца стари предмети, орудия, писани материяли, котри културне нашлїдство людзох котри жили и жию на тих просторох. Етно-клуб „Одняте од забуца” права богата скарбнїца, а змесцени є у будинку старого парохиялного дому. Ту мож видзиц зачувани ствари котри нам приблїжую стари ремесла, традициї и обичаї Руснацох, Сербох, Мадярох, Ромох и других народох котри жили у тим валалє и околїску. То богата збирка котра ма вецей як 2500 експонати, од котрих даєдни ище зоз 18. вику, а облапя и вельку и богату библиотеку зоз старшима и новшима, вреднима кнїжками на вецей язикох.
По словох предсидательки Етно-клуба, Аранки Медєши, од самого початку його формованя, пред скоро 20 роками, медзи велїма експонатами почали доставац и кнїжки.
– Пред тим як цо нам принєсли кнїжки, новинки и календари, людзе нам ше питали чи збераме таки виданя, а ми им гварели же гей. Понеже им то нє требало, та же би нє одруцели, подаровали нам. И так то шицко почало. Медзитим, нє мали зме дзе тото шицко змесциц, и кед зме шицко порозподзельовали, гоч ше нам видзело же нє знам яки вельки тот простор, указало ше же дзешка будземе мушиц формовац и библиотеку – почина приповедку наша собешеднїца и предлужує – орґанизовали зме вистави молитвенїкох, та зме мали менши склєняни витрини до хторих зме их поскладали, а потим кус-покус було вше вецей орманчики дзе могло поскладац кнїжки. Од покойного бачика Якова Олеарового зме достали тоти вельки полїци котри тераз у библиотеки, и то досц розтерховало простор.
Рижни кнїжки, з велїх бокох, и на вецей язикох
Теди им до Етно-клубу пришла помогнуц и библиотекарка Весна Пешут зоз Оддзелєня Явней библиотеки „Данило Киш” зоз Коцура, понеже вони нє фаховци як тото шицко треба поскладац по шоре. Аранка гвари же треба ище направиц и картотеку, карточки, гоч су, затераз, задовольни и зоз тим цо зробене.
– Вжиме, кед маме вецей часу, нє можеме присц робиц, бо ту барз жимно. А влєце патриме шицко поробиц по вонку бо вельки двор, та треба покошиц, треба вельо того закончиц, та вец библиотека вше так, якош, остава збоку – толкує Медєшова предлужуюци бешеду – тераз маме и нову библиотекарку у валалє, Таню Колєсарову, та ше наздаваме и вериме же нам и вона придзе помогнуц док ше лапиме до тей роботи. У нашей библиотеки маме даєдни кнїжки и зоз валалскей библиотеки котри там було у вецей прикладнїкох, а маме кнїжки и зоз манастира, як и з Руского Керестура, з Вербасу з Явней библиотеки… Достали зме кнїжки и од приватних особох, и ту бим наисце мушела визначиц панї Марию Ивошевич зоз Суботици, котра од свойого брата и оца свойо кнїжки з Вербасу подаровала нашому Етно-клубу и то барз вельо. И Янко Хома, кед ше селєл зоз Нового Саду до Керестура нам тиж принєсол вельо кнїжки, а Мирослав и Владимир Жилник з Нового Саду подаровали Енциклопедиї.
Шицко цо ту змесцене будзе требац ище детально препатриц, гвари Аранка. А и кед дахто од нїх достанє кнїжки на даяких промоцийох накотрих присуствую, намагаю ше однєсц их до библиотеки, лєбо до школскей библиотеки.
– Ту маме церковни и шветовни кнїжки. Єст церковни на старославянским язику, єст таки цо су зоз руку преписовани, та думам же нам то окреме муши буц значне, же би ше то чувало, окреме кед то дацо, наприклад, зоз 1893. року, бо верим же вец ма свою вредносц. Ту принєшена и Евангелия зоз 1860. року. То мой дарунок од баби хтора ми гварела же то лєм я будзем знац чувац. Ґу тому ещи додала же Євреє маю вше мудри присловки, а єдна зоз нїх же кед на драже найдзеш златну полугу лєбо кнїжку, зогнї ше и перше вежнї кнїжку. Так мнє то остало на вики-виков же кнїжки треба чувац и мерковац на нїх – з ошмихом приповеда Аранка.
У Етно-клубу єст християнски календари поскладани по рокох, од 1931. по 1970. рок, а далєй им поскладац их поможе даєдна з библиотекаркох. Ту єст кнїжки по мадярски, нємецки, даєдни и новши, алє єст и таки котри людзе понаходзели по пойдох, вецей им их нє треба, та принєсли ту.
– На слова „мнє то нє треба”, мнє такой „вибию” осипки. Особнє ми то барз завадза, прето же нє розумим як може кнїжка буц нєпотребна? Най стої, вона хлєба нє пита кажди дзень, и раз дакому будзе потребна – гвари и предлужує бешеду – дзецински кнїжки дараз нє було вельо, та зме и их почали зберац. Нє могли зме зберац лєм кнїжки по руски, алє таки яки було, та чи були на мадярским язику написани, чи по сербски, горватски, сербско-горватски, чи сликовнїци… Кед приду дзеци, им то наисце интересантне. Потим нам пришло на розум же бизме могли зберац и бависка яки було дараз, та вєдно то злучиц и тим предшколским дзецом кед приду ту до двора наяр, або през лєто, вец им поуказовац як то шицко дакеди випатрало, аж ше зоз нїма и так побавиц.
Стари и кнїжки котри вельо вредза
По Аранкових словох, окрем тих найстарших кнїжкох, кажду кнїжку, котра ту, вредзи спомнуц. Вона нє може вибрац же хтора кнїжка найзначнєйша, або важнєйша од другей.
– Наприклад, тота кнїжка ту з руку преписована, то можебуц Янка Лазорового прабаба, лєбо прадїдо, лєбо дахто треци, написал. Я мам лєм даскельо висликовани слики тей кнїжки, а архивар, главни зоз Петроварадину, котри после робел у Новим Саду, Юґослав Вельковски, ми гварел же кед ю однєшем на реставрацию, же най ше од нєй нє оддвоююєм. Нє гварел ми анї кельо вредзи, анї нїч, лєм тото же най ю чуваме, бо нєшка мало таки єст. И кед єст, то по церквох, манастирох, алє же дахто у обисцу то робел, вон гварел же то було наисце ридко. А ниа, було у нас и таких котри преписовали – толкує Медєшова – тота друга кнїжка котра преписована, лєм фотокопия направена, и поведзене нам же єдного дня будзе у нас и ориґинална кнїжка. Валентини Недельковичовей з Коцура прадїдо, або можебуц аж и чукундїдо тото писал и вона ма ориґинал, та гварела же док вона жиє, жада най то будзе у нєй, алє дала най ше викопира, най будзе и ту, бо кед ше, нє дай боже, дацо най ше трафи, та най нє препаднє. Нам важне и же маме тоти календари, же ше маме на цо врациц, поглєдац дзе старостовство, наприклад, бо нєшка уж и свадзби цалком иншаки, модернєйши. Я тото нє можем розумиц, як може буц ганьба тримац ше обичайох, як може буц тото нашо нєкрасне, а тото тераз нове красше… Алє добре, то млади. Иншаки часи приходза, нє можеме ше вельо до того мишац, алє зато повесц треба – щиро з ошмихом гвари Аранка.
По мадярски уж скоро нєт анї хто читац, нє лєм у Коцуре, алє и у Вербаше тиж барз мало єст таких, алє як приповеда Аранка, кнїжка най стої, вона зато и написана, и кед дацо написане, заслужує буц пречитане. Припознала нам же єй вше наймилши дарунок достац кнїжку, и додала же кед ше ,озда, дацо полюби одмалючка, вец то так останє занавше.
– Кед дахто найдзе дацо старе на пойдзе лєбо индзей, шлєбодно най нам принєше, а кнїжки най нє руца. Та кед людзе маю стари експонати, кед можу и кед маю дзеки най принєшу до нас, най упишу сами свойо мено и презвиско и же тото дарую Етно-клубу, а ту занавше останє зачуване и одняте од забуца. То богатство котре нємерлїве и нє ма цену, и гоч яке є старе, очкодоване лєбо препаднуте, ту ше найдзе за ньго куцик – и за тоту кнїжку, новинку, календар, сликовнїцу, у котрим будзе допатране, чуване и у котрим будзе жиц и чекац своїх будуцих читачох – закончела приповедку наша собешеднїца, предсидателька Етно-клубу „Одняте од забуца” Аранка Медєши зоз Коцура.
