У векшей часци Войводини и Сербиї сезона зогриваня урядово почала 15. октобра, a у велїх местох и скорей пре технїчни проби, хтори почали даскельо днї пред тим. Тоти хтори сами мушели набавиц огриву за жиму, нє чекали септембер и октобер, алє о тим роздумовали мешацами пред тим
Пре перши жимнєйши днї и ранши температури спод дзешец ступнї ше и того року у обисцох почало топиц, односно, почала сезона зогриваня, хтора будзе тирвац коло пол рока.
Велї обисца у Сербиї, а так и у Войводини, нє приключени на централне зогриванє (система зогриваня на далєко), та ше о енерґентох хтори ше будзе хасновац роздумує вельо скорей як цо придзе жима. Кажде ма свой калкулатор, а судзаци по тим кельо треба видвоїц за цепли обисца, найнїзши трошки енерґиї за зогриванє буду мац ґаздовства хтори за огриву вихасную древо. Єден з нїх и Микола Уйфалуши з Коцура.
– Зогривам хижу 250 м2, и за централне зогриванє сом порихтал 20 кубики древа котре кошта 7.000 динари по кубику. Кед жима моцнєйша, и кед сцем же би ми було цеплєйше, з искуства знам же ми будзе требац ище 7 до 8 кубики вецей, но гварим, то завиши од того яка хвиля и чи зогривам кажду просторию. Дзеци ше порозходзели, кажде ма свойо обисце, та тераз нє мушим шицко зогривац, алє нїґда цалком нє заврем радиятори, и там дзе ше нє жиє, вони лїтни, бо ми єдного року пре моцнєйшу жиму вода у нїх змарзла. Мал сом вецей чкоди як хасну, та одтеди барз меркуєм. Топел сом и з кукурицу, хтора була така туня же ше ми теди найбаржей праве так виплацело. Мерковал сом як топим, пец нє шме буц приґушени и твердзим же велї хтори маю пеци на централне зогриванє муша знац як треба до нїх топиц, и же муши з нього одпадовац ґар… Таки пец мам уж 16 роки, то треци, и децениями сом задовольни. Тераз кед сом у рокох, видзим тото о чим сом нє роздумовал у младосци, о тим же бим нє мушел зогривац таку квадратуру кед обисце празне – гвари Уйфалуши.
На древо свойо обисце зогрива и Коцурец Михайло Будински, хтори од накупцох ище у маю купел седем кубики древа, букву и цер, и то по 6.500 динари по кубику. Ма два кальово пеци до хторих ше рано добре натопи, а топенє нє тирва длужей од годзини и пол до двох. И уж так роками, нє ма потреби топиц ище раз, бо пеци добри, а и изолация на хижи, та у обисцу през цали дзень цепло.
ЗАДОВОЛЬНИ З ПЕЛЕТОМ
Вше векше число обисцох у нашей жеми за зогриванє хаснує пелет. У фабрикох цени того енерґента кус звекшани, як толкую, пре векши трошки од 5 до 7 одсто, а пре вельку заинтересованосц ше часто случує же го нєт на лаґеру. Питанє хторе ше найчестейше поставя то же кельо кошта зогривац ше на пелет?
Пензионер зоз Шиду, Мирон Джуджар, уж пейц роки у обисцу хаснує етажне зогриванє на пелет и барз є задовольни. Пред тим ше зогривал на древо.
– Зогриванє на пелет практичнєйше, бо пелет купуєм у мещкох по 15 килограми. Шицко ми принєшу на палетох, змесцим го до шопи, берем и топим до пеца. Звичайно купуєм три палети, вкупно 210 мещки, а кед го купим у маю, вец и цена вигоднєйша. Шицко чисте, а и температуру себе намесцим таку яку жадам – гвари Джуджар и поровнує кельо кошта квалитетне древо, же би му требало од 10 до 12 кубни метери, алє з нїм єст и роботи, треба го попилїц и пощипац, унєсц до шопи… Ясне же з пелетом практичнєйше топиц, гоч и нє туньше.
– Пред двома роками пелет досц подрагшел, а вец цена спадла, та ше ми видзи же є нєшка прилаплїва. Док нє придзе моцнєйша жима, през дзень нє потрошим анї цали мещок. Кед вонка сцишнє, звичайно потрошим єден и пол мещок, а зогривам обисце котре ма 80 квадратни метери, и отримуєм дньову температуру коло 22 ступнї – гвари наш собешеднїк.
По тарґовищу пелет кошта од 32.000-35.000 динари по тони, а при дзепоєдних продуковательох и тарґовцох и до 40.000. У пракси то випатра так же обисце 100 м2 хторе хаснує пелет як главне жридло зогриваня, дзе ше просеково топи и дзе тиж ефикасна пец, муши плановац же го зогриванє будзе коштац од 60.000-100.000 динари за сезону, но то шицко барз завиши и од изолациї обисца, алє и од квалитету пелету, и чи ше го купує у сезони, чи вельо скорей. Треба мерковац и на квалитет, на состав пелету, бо звичайно кед є туньши, подлєйши є, нє таки квалитетни, вецей ше го потроши, та вец и рахунок будзе векши.
РОБОТА, АЛЄ ТУНЄ
Борислав Барна, тиж пензионер зоз Шиду, уж роками свойо обисце зогрива на иншаки способ. У пиньвици ма пец, до хторого топи бали сойовей слами.
– Пачи ше ми таки способ зогриваня, у обисцу вше цепло, а вшадзи чисте, бо пец у пиньвици. Лєм треба благочасово шицко порихтац, сою побаловац, з поля ю привесц дому и мац место дзе ше ю змесци. Правда, остатнї роки у хотаре єст менєй поверхносци под сою, алє ше за тераз якошик знаходзим. Гоч сом задовольни, помали сцигую и роки, та увидзим чи дацо пременїм, и чи ше одлучим за даєден други енерґент зогриваня – гвари Барна.
У остатнї час вше вецей обисца у шидскей општини уводза зогриванє на ґаз. Тиж, на таке зогриванє прешла и Општинска управа, школи, музеї и други явни установи.
ПРИ ҐАЗУ РУКИ ЧИСТИ
Остатнї даскельо роки у Дюрдьове найвекше число людзох ше опредзелєло зогривац на ґаз, та праве гевти хтори ше донєдавна зогривали на сойово бали, соянки, прешли на спомнуте зогриванє, на ґаз.
Микола Кухар зоз Дюрдьова зогрива два обисца, єдно на ґаз, а друге на бали сої, и гвари же зогриванє на бали сої найвигоднєйше, бо є найтуньше, лєм треба мац мац место, односно, шопу дзе их змесциц.
– Нам за коло 170 квадрати треба менєй як тисяч бали, гоч вше тельо принєшеме же бизме мали. Просеково потрошиме коло 600 бали за цалу сезону, а єдна бала кошта 50 динари. Кед слово о ґазу, мешачно, за исту квадратуру доставаме рахунок коло 200 евра. При зогриваню на ґаз руки чисти, нєт вельо роботи и анґажованя, а бали треба уруцовац до пеца кажду годзину и пол до два, и єст барз вельо пирнї. За цалу сезону зогриваня потрошиме медзи 30 и 50 тисячи динари – гварел Кухар зоз Дюрдьова, хтори предлужує же у валалє вше чежше найсц особу хтора порихтана зберац з поля сойово бали и складац их. У обисцу Кухарових и двоме леґинє котри помагаю оцови, а помоц маю и од сушедових праве у тей найчежшей роботи кед треба вибаловану сойову сламу звожовац и змесциц под шопу. Ґу тому шицкому, Микола гвари же и кед ше нє потроши шицки бали хтори порихтаю, то и покарма за статок, та ше им уда вихасновац их, бо кед стоя, старею, и кед ше их нє вихаснує у тей сезони, траца на квалитету.
НАЙЕКОНОМИЧНЄЙШЕ, АЛЄ ТРЕБА НАРАЗ УЛОЖИЦ
Зогриванє обисца на цеплотни пумпи єдно з наймодернєйших, найефикаснєйших и еколоґийно найприлаплївших способох зогриваня. Мирослав Колєсар зоз Коцура пред шейсцома роками уложел 12 тисячи евра праве до цеплотних пумпох, инсталациї и опреми, фурованя… Поджемну воду бере, хаснує и враца ю до жеми. Так ше зогривали рок, два, и за цалу сезону потрошели од 500 до 600 евра. Вец Мирослав надумал комбиновац таки способ зогриваня зоз соларнима панелами.
– Уложели зме ище 7, або и 8 тисячи евра до соларних панелох, и то тото цо єдине кед ше бешедує о зогриваню, же при тей системи треба вельо уложиц на самим початку. Правда, потребна и добра изолация, алє тримам же то найекономичнєйши и найчистейши способ зогриваня, окреме ту дзе жиєме, дзе жими нє таки моцни – твердзи Колєсар хтори зоз зогриваньом патоса у хижи комбинує и соларну енерґию, а то шлєбодно мож повесц же и будучносц, кед слово о зогриваню за хторе ше вше частейше млади опредзелюю.
Сезона зогриваня почала, и векшина ше опредзелєла хтори енерґент будзе хасновац. Древо ше як огриву у велїх обисцох ище вше найчастейше хаснує, а окреме у тих хтори нє приключени на централне зогриванє. По валалох єст надосц обисца хтори за топенє хасную соянку, алє пре вше мєнєй сої на полю и бриґи з роботнїками, велї преходза на зогриванє на ґаз. На ґаз преходза и гевти обисца дзе лєпша инфраструктура, алє и далєй су нє за шицких. Так и кед слово о електричней енерґиї, за хтору ше, заш лєм, у тей сезони муши найвецей заплациц.
