И у тим валалє пахню капушнїки

автор Ясмина 2. авґуст 2022

Родом зоз Шиду, Катица Рускиня хтора ше застановела у валалє Ямена. Там єй наймилши, приятелє и сушедово, там єй обисце о хторим ше стара, там и роботи хтори люби. Активну у Здруженю женох, порихтану помогнуц вшадзи дзе треба, нє мож ю було нє обачиц.

Валал Ямена 36 километри оддалєни од општинского шедзиска, од Шиду, а на гранїци є зоз Републику Горватску и Босну и Герцеґовину.  То валал на рики Сави за хтори можебуц велї першираз дознали 2014. року кед були майски вилїви, а Ямена бул єдини валал у Войводини хтори залапели спомнути вилїви.

У Ямени жиє Катица Єж, дзивоцке презвиско єй Канюх, а по походзеню є зоз Шиду. Од нашей собешеднїци, хтора нас щиро привитала у своїм доме, дознаваме же єй оцец бул Михайло, по фаху шлосер и робел и оправял трактори у Ямени, а зоз супругу Анґелину, Катицову мацеру, по 1956. рок жили у Ямени, а вец у Шидзе. Катица була найстарша од дзецох и з велькей є фамелиї, зна по руски и добре памета кед одходзели до Петровцох  нащивиц нину,  оцову шестру. Було то пред вецей як 60 роками.

ТАК ЯК И У КАЖДИМ РУСКИМ ОБИСЦУ

 – Одала сом ше 1973. року, чловек ми бул зоз Горватскей, а я закончела штредню тарґовецку школу. Пошли зме за лєпшим животом до Австриї, до фабрики пластики, а у Австриї ше народзел и наш син. Медзитим, кед ше 1979. року похорела моя мац, врацели зме ше назад же бим єй служела. Стредком осемдзешатих рокох сом почала робиц у Шидзе у „ШИК”-у, а супруг робел у „Хемпру”. Кажде рано зме вєдно на „фичи” путовали до Шиду на роботу – приповеда Катица и предлужує же ше у їх обисцу славело швета и по новим и по старим календаре, же приходзели обидвоме паноцове пошвецац и так було, гвари, од самого початку. Катица затримала шицки руски обичаї, як и рихтанє традицийних руских єдлох на Крачун и Вельку ноц. У нїх було так як у велїх руских фамелийох. Знало ше шора, през тидзень  ше вельо робело, а внєдзелю пополадню, после нєдзельового полудзенку, одпочивало.

Нажаль, Катица уж 27 роки ґдовица. У обисцу жиє и син Борис, його супруга Ружица и унук Антониє хтори студира у Новим Садзе. Вони у хижи напредку, а Катица у прелдуженю крашнє ушореней хижи.

Бешедуєме о шицким, та и о тим же є 13 роки членїца Здруженя женох „Ямена”, же на початку було вельо вецей активни жени у Здруженю, алє пришли таки часи же велї од тей активносци одустали.  Катица щира же зоз женми, односно Етно штандом участвую на рижних манифестацийох  нє лєм у Општини Шид, алє по цалей Сербиї. У тей хвильки Катица и предсидателька спомнутого Здруженя, та ше здогадла госцованьох у емисийох РТВ Войводини и на Сримскей телевизиї, алє и стретнуца Здруженьох женох з рижних местох хторе отримане пред даскельома мешацами.

 – На Русадля у Ямени ше означує Кирбай, а другей соботи у септембру отримуєме и традицийну „Ґужварияду”, уж дзевяту по шоре. Добре сотрудзуєме зоз Месну заєднїцу, а у будинку Дома култури, хтори после вилївох барз крашнє ушорени, маме и свой етно куцик, односно етно хижу. Порихтани зме вше ше анґажовац кед треба орґанизовац даяку преславу або манифестацию у валалє, а тиж и кед слово о ушореню центра валала – гвари Катица хтора вироятнє єдина Рускиня у валалє. Од нєй дознаваме и тот податок хтори нашла у кнїжкох же у першей половки 19. вику у Ямени були 42 руски обисца хтори ше вироятно пре роботу або други обставини, виселєли зоз валалу.

Наша собешеднїца и нєшка провадзи руски емисиї на РТВ Войводини, а  з велїма Руснацами ше стрета на манифестацийох у Општни Шид на Етно стретнуцох, як и на фестивалє „Мелодиї Руского двору”.

КЕД РОБОТА ЗНА БУЦ И ОДПОЧИВОК

Приповеда Катица о своїм анґажману, о роботох и рускей кухнї. Гвари же у своїм доме вари и рихта и кромплянїки и капущанїки, бобальки за Вилїю на столє, а на Вельку ноц писанки, сирец и варена шунка. Тот хто вредни, нїґда нє геверує, та так и вона. Вше дацо найдзе ушиц, люби вишивац, а вирабя  и красни ташки. Вше найдзе часу помогнуц там дзе треба, та и у Доме култури зависи у сали прикрашели простор дзекуюци праве єй. О квецу ше стара як и велї жени у єй рокох. Так ше вец  и одпочива.

– Мам и заграду о хторей ше старам, а любим и квеце и допатрам го у обисцу. Проблем лєм тот же мам  високи прицисок, алє сом ше з роками зожила з тим моїм здравственим проблемом. Кед ше добре чувствуєм, вец ми нє проблем нїч поробиц цо виплануєм –  гварела нам на концу Катица Єж.

 РОЛЬКИ ЛЄМ НА СЛИКОХ

Окрем того же крашнє зна ушиц и повишивац, Катица нам гвари же ище як млада од мацери научела и ролькац. Кед були у Австриї, там купела рольки и шицко цо требало же би прикрашела свою хижу у Ямени. Медзитим, роки прешли, а Катица прешвечена же оддавна вецей у валалє нїхто нє ролька мури по обисцох.

 ВИЛЇВИ ЗАПАМЕТАНИ

Досц чежки обставини у Ямени, як и у значней часци Сербиї, були у маю 2014. року, кед були вельки вилїви. Рика Сава ше виляла з корита и Катица гвари же на 14 днї мушели виселїц з валалу. Велї теди пребували у Куковцох. О два тижнї ше врацели дому, алє пошлїдки пре злєганє жеми найбаржей було видно на мурох хтори попукали.

(Опатрене 89 раз, нєшка 1)