Од осем деценийох, кельо Руснаци пребуваю у Новим Орахове, валалє медзи Бачку Топлю и Сенту, три децениї пишем о їх особних, алє и заєднїцких судьбох. Старши описую чежку судьбу приходу 350 фамелийох до нєпознатого валалу, одношеню тих цо уж там були и нєдзечнє их прияли на салашох, шицко цо им обецане, цо нєсполнєте, о стваряню нового валала. Чежки живот худобного Руснака хтори там наисце мушел пойсц, вше у приповедки Славици Емеди, Натали Киш, Йовґена Гардия, Якима Гайдука, Мариї Рац и Владимира Джуню хтори ище єдини живи од перших приселєнцох до Нового Орахова,
На Зента Ґунарошски салаши приселєни худобни Руснаци, а буц худобни, по даяким чловеческим лєгчейше буц там дзе маш надїю же можеш зоз нєй висц, та и нови валал давал можлївосци же годно напредовац. Жертва Руснакова була велька, та ше велї врацели до Керестура, даєдни цалого живота баную же там мушели пойсц, алє шицки ше зожили з тим валалом. Одвит прецо мушели пойсц, таки же то була политика, бо жем остала за Нємцами. Кому пришло на розум правиц нови валал у хторим буду жиц Мадяре и Руснаци, до нєшка нєпознате. Знаме лєм тих цо у тим помагали. Дилема и же Руснаци мушели пойсц до нєпознатого и за розлику од других повойнових колонистох у Войводини хтори достали готове. Руснакова судьба така же их послали на животну чисцину, дзе себе мушели правиц валал и у нїм живот. Тоту политику хтора була направена зоз Руснацами у нас, мож поровнац зоз Лемками и акцию Висла кед наш народ зоз южней Польскей населєни до Шлезиї, ґу нємецкей гранїци коло 700 километри далєй – тераз после 80 рокох Лемкох/Руснацох єст барз мало и скоро нїхто вецей нє бешедує по лемковски.
Нєшка у Новим Орахове од 350 фамелийох (предпоставме же теди фамелиї нє мали по єдно, алє по тройо, штверо дзеци) хтори приселєни 13. мая 1946. року, ше на попису 2022. року 71 особа вияшнєла як Руснак. Верим же того 1946. року нїхто нє думал же селї Руснацох най ше там асимилую и нєстаню, алє ше указало же ше тото за 80 роки витворело.
Друга ґенерация хтора народзена у новим валалє по нєшка найподуктивнєйша у чуваню руского идентитета. Мала гарсцочка руских активистох ше нє придава, нє дзвига руки од свойого и нє плаче над свою судьбу же их нєт, роби за себе и за ширшу руску заєднїцу, як кед би жили у численшим руским валалє. Ораховски феномен мож описац зоз даскельома словами – же тоти нашо Руснаци чуваю жертву и судьбу хтора их провадзи 80 роки, зоз свою душу керестурску часто свидоми же их и там час висцерал зоз людского видогляду.
Треца ораховска ґенрация национално мишана, пошла до швета, и новинаре о нїх пишу як о Руснацох у швеце. Хто розуми, тот похопи.