Планована експлоатация ядариту у долїни Ядру у Сербиї виволує оштри розправи. Державни механїзем порушани, Уставни суд утаргнул скорейшу одлуку Влади Сербиї о застановйованю проєкта „Ядар”, а нова Влада Сербиї принєсла одлуку о порушованю виглєдовня тей руди зоз котрей ше вицагує литиюм.
О литиюму нє знам вельо, чул сом поняце у писнї „Литиюм” од метал бенду Evanescence, алє и о литиюм-йонскей батериї котра ми „здиха” у телефону и за чию пременку будзем мушиц видвоїц 50 еври, кед ше ми уда даяк за тото зашпоровац. И док пишем тоти шорики на моїм лаптопу операм ше на литиюм-йонску батерию и наздавам ше же ме послужи до конца тей думки котра на концу випаднє колумна.
И док тераз маме кампаню же ядарит супер и же як нам шицким будзе супер и як то шицко еколоґийно котру предводзи предсидатель Сербиї и представнїки власци, зоз потримовку ЕУ, и нєдавну нащиву канцелара Нємецкей Олафа Шолца котри дал потримовку рудареню литиюма у Сербиї. И док шицки на тим боку твердза же рударенє литиюму принєше економски просперитет, велї ше боя од еколоґийних пошлїдкох.
Долїна Ядру, углавном польопривредни край, могла би ше зоочиц з озбильним заґадзеньом води и жеми. Одрутни води и хемикалиї котри ше хасную у процесу рудареня можу чуриц до околїска, знїщуюци локални екосистеми и грожиц здравю жительох. Рио Тинто, ношитель проєкту, ма длугу историю еколоґийних катастрофох, уключуюци заґадзени рики и девастировани пейзажи у Австралиї и Южней Америки.
Источшнє, ЕУ потримує рударенє у Сербиї, док ше векши резерви литиюму у даскельо европских жемох нє експлоатую пре еколоґийни застараносци. Тото лицемерне справованє виволує обаванє же експлоатация у Сербиї нє будзе по найвисших еколоґийних стандардох.
Алтернативне ришнє лєжи у отримуюцей польопривреди и туризму. Модернизация польопривреди може принєсц длугорочни и стабилни приходи, чуваюци квалитет жеми и води за будуци ґенерациї. Розвой екотуризма, операюци ше на природни красоти и културно-историйне нашлїдство, може прицагнуц туристох з цалого швета и принєсц значни приходи локалней заєднїци.
Вироятно шицким ясне же експлоатация литиюму у долїни Ядру представя озбильни ризик за еколоґийни баланс и здравє жительох. Гоч єст прешвеченя функционерох Влади же, у случаю же будзе дацо на чкоду жительства, проєкт будзе застановени, остава чудни упечаток же би плодна жем, намочена з креву предкох котри вельки битки били у Першей и Другей шветовей войни за одбрану хижних прагох, могла буц претворена до пустари без виштрелєней кульки.
Литиюм можебуц нє зачува Сербию, алє сиґурно зачува власц котра на нїм будує свой фундамент обставаня. Проблем у тим же тарґовецки менталитет на концу може принєсц хасен меншини, а проблем велькей векшини, од котрих нє мала часц потримує праве тих котри кладу судьбу жеми до нєизвесносци.
Можебуц би, дараз, пре нас шицких могли утвердзиц єдно гасло – наша вода, воздух и жем треба най буду хасновити нє лєм нам, алє и будуцим поколєньом. Бо кед ше коло того нє догвариме, наших поколєньох лєбо нє будзе, лєбо нє буду ту жиц, бо нє будзе анї води за пице, анї жеми за садзенє, анї воздуху за диханє.
Колумна готова, батерия витримала. Чи витрима Сербия на литиюму – то питанє за шицких нас.
Становиска висловени у тим тексту виключно авторово и нє вше одражую ушорйовацку политику новинох „Руске слово”.