У тим 2025. року улогу свойофайтовей „престолнїци рускей култури” по одлуки Националного совиту рускей националней меншини ма Сримска Митровица. Тот город ма єдну наисце длугоку историю починаюци ище зоз 4. столїтийом пред нову еру. Зоз тоту територию пановали Келти и Илире, а потим и Римянє хтори и подзвигли город под меном Сирмиюм и хтори мал барз вельке значенє знука Римского царства, та у єдним моменту бул и єдна з його престолнїцох. После руйнованьох з боку рижних номадских народох, Сирмиюм заш лєм обстал як часц Восточного Римского царства хторе нєшка познаме як Византию.
У 12. столїтию, на фундаментох античного Сирмиюма, угорска коруна подзвигла нови город под меном Civitas Sancti Demetrii на чесц св. Димитрия Солунского, мученїка за виру Христову хтори страдал праве у Сирмиюму и зоз свою мученїцку шмерцу постал защитнїк нового городу хтори Серби наволали перше Димитровица, потим Митровица, а по снованю Кральовини Сербох, Горватох и Словенцох и Сримска Митровица. Святому Димитрийови пошвецени и найвекша православна церква и римокатолїцка катедрала у городзе.
До Сримскей Митровици Руснаци ше починаю присельовац штредком дзеветнастого вику, после револуциї хтора 1848. и 1849. року залапела Габзбурґску монархию и скоро цалу Европу. Тота нєстабилносц порушала нови миґрациї, та и селїдбу русинского жительства зоз сиверних часцох Австрийского царства. Нова габа руских приселєнцох до Сриму пришла зоз валалох Бардейовского срезу у нєшкайшей Словацкей, а у меншей мири и зоз валалох Ґорлицкого срезу у нєшкайшей Польскей. У матрикулох римокатолїцкей парохиї у Митровици записане же перше грекокатолїцке дзецко покресцене у тим городзе була дзивочка по мену Ана, од оца Петра Шутяка и його супруги Сузани народзеней Петрик 27. юния 1851. року. Тото значи же у тим моменту нє було грекокатолїцкого священїка хтори би ше старал о новоприселєних вирних. Вони у єдним моменту припадли ґу 38 километери оддалєней парохиї у Бачинцох, алє ше вшелїяк створела потреба снованя самостойней церковней општини. Тото ше и случело 22. новембра 1886. року кед крижевски владика кир Илия Хранилович основал самостойну грекокатолїцку парохию у Сримскей Митровици, а за єй управителя меновал потедишнього капелана у Керестуре о. Максимилияна Релича, родом зоз Жумберку. Спочатку, богослуженя були окончовани у каплїчки святого Рока на Католїцким теметове. Парох Релич активно робел на тим же би ше назберало финансийни средства за вибудов церкви, алє му ше нє удало обезпечиц достаточну суму. Нови парох, тиж по походзеню зоз Жумберку, постал о. Владислав Хранилович, брат славного новосадского пароха, писателя, новинара и политичара о. Йована Храниловича. Вон на тим месце бул од 1902. по свою шмерц 1923. року. У тим периодзе, 1906. року вибудована и пошвецена церква Вознесения Господнього за хтору проєкт виробел заґребски архитекта Райх. После о. Храниловича, парох митровицки постал о. Владимир Сеґеди (1923‒1930), родом зоз Петровцох. Вон 1927. року основал месни одбор Руского народного просвитного дружтва, а коло нього и церковно-народни хор. Под час пароха о. Илиї Ґарапича (1930‒1936) 1933. року вибудовани Руски дом зоз читальню, а док парох бул о. Илия Ванчик (1936‒1949), перши и затераз остатнї грекокатолїцки душпастир родом з Митровици, вибудована каплїчка Покрова Пресвятей Богородици на грекокатолїцким теметове 1938. року. Познєйши парохове у Сримскей Митровици були о. Мирон Гирйоватий (1949‒1973), о. Стефан Питка (1973‒2003), о. Михайло Режак (2003‒2008), о. Зиновий Вовк (2008‒2012), о. Владислав Варґа (2012‒2021) и о. Игор Вовк (од 2021. року).
Цо ше дотика периоду после Другей шветовей войни, исновали пробованя же би ше основало руске КУД „Йосип Цундра”, алє ше тото нє зисцело, та 1951. року учителька Наталия Абодї орґанизовала Руску драмску секцию при КУД „Бранко Радичевич” хтора зреализовала представу „Два малженски пари” Луй-Беноа Пикарда.
Цо ше дотика нєшкайшого стану у културно-просвитним живоце Руснацох у Сримскей Митровици, Дружтво Руснацох основане 2004. року з боку руских ентузиястох и почитовательох рускей заєднїци. За першого предсидателя вибрани Михайло Ґрабаня, а за секретара Владимир Балащак, хтори нєшка окончує длужносц предсидателя Дружтва и орґанизує його активносци. При Дружтве ше формує шпивацка ґрупа „Руски соловеї” под дириґентску палїчку познатого оперного солисти Александра Стефана Радишевича, а познєйше, визначней музичней педаґоґинї и професорки Станислави Будишин.
Руснаци у Сримскей Митровици 2013. року вєдно зоз Заводом за културу войводянских Руснацох орґанизовали Централну преславу Националного швета Руснацох, а з тей нагоди, 2025. року, тиж порихтали квалитетну програму зоз хтору дочекаю цали руски народ.